KÜHEYLAN HUKUK
3 Şubat 2026
6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.8-12 Kapsamında Dört Seçimlik Hak, İspat Yükü ve Süreler Bu rehber, 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ve Yargıtay içtihatları dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Satın alınan bir aracın, beyaz eşyanın veya herhangi bir malın ayıplı çıkması durumunda tüketici, 6502 sayılı Kanun'un 11.
maddesi uyarınca dört seçimlik haktan birini serbestçe kullanabilir: sözleşmeden dönme (bedel iadesi), ayıp oranında bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim. Malın tesliminden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilir ve bu durumda ayıbın bulunmadığını ispat yükü satıcıya geçer. Onarım veya değişim talepleri en geç otuz iş günü (taşınmazda altmış iş günü) içinde yerine getirilmelidir; aksi hâlde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbest kalır. Talep, satıcının yanı sıra üretici veya ithalatçıya karşı da yöneltilebilir ve bu taraflar müteselsilen sorumludur. Ayıplı maldan sorumluluk, malın tesliminden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir; ancak ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse bu süre işlemez. Seçimlik hakkın doğru belirlenmesi ve sürecin usulüne uygun yürütülmesi, tüketicinin talebinin eksiksiz karşılanmasını sağlar.
6502 sayılı Kanun'un 8. maddesine göre ayıplı mal, tüketiciye tesliminde, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmayan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan, bu nedenle sözleşmeye aykırı olan maldır. Malın ambalajında, etiketinde, kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarda yer alan özelliklerden birini taşımaması, satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemede belirlenen niteliğe aykırı olması ya da tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içermesi de malı ayıplı hâle getirir.
Uygulamada en sık karşılaşılan örnekler arasında; araçlarda motor veya şanzıman arızası, kilometresinin düşürülmüş olması, satış öncesi hasar kaydının gizlenmesi; beyaz eşya ve elektronik cihazlarda üretim hatası, garanti kapsamındaki tekrarlayan arızalar; mobilya ve tekstil ürünlerinde malzeme veya işçilik kusurları yer alır. Tüketicinin, malı satın alırken ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının kendisinden beklendiği hâllerde sözleşmeye aykırılıktan söz edilemez; bu durumda seçimlik haklar kullanılamaz.
Kural olarak malın ayıpsız olduğunu ispat yükü satıcıya aittir. Kanun, tüketici lehine önemli bir karine getirmiştir: malın tesliminden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde de var olduğu kabul edilir. Bu karine geçerli olduğunda, malın ayıplı olmadığını ispatlamak satıcıya düşer. Bu süre geçtikten sonra ortaya çıkan ayıplarda ise ispat yükü tüketiciye geçer; tüketicinin ayıbın teslim anında mevcut olduğunu, örneğin bilirkişi incelemesiyle üretim veya imalat kaynaklı olduğunu göstermesi gerekir. Karine, çabuk bozulan veya kullanım hatasına açık ürünlerde olduğu gibi, malın ya da ayıbın niteliğiyle bağdaşmadığı hâllerde uygulanmaz.
Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici, aşağıdaki dört haktan dilediğini seçmekte serbesttir; satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Tüketici, satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden döner ve ödediği bedelin tamamının iadesini talep eder. Bu hak, malın kullanılamaz hâle geldiği veya ayıbın malın esaslı niteliğini ortadan kaldırdığı durumlarda öne çıkar.
Tüketici, malı elinde tutarak ayıbın yol açtığı değer kaybı oranında satış bedelinden indirim isteyebilir. Özellikle malın kullanılabilir olduğu ancak değerinin azaldığı hâllerde tercih edilir.
Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, tüketici malın bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarılmasını isteyebilir.
İmkân varsa, tüketici malın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini talep edebilir. Sıfır kilometre araçlarda ve yeni ürünlerde sıklıkla başvurulan bir yoldur.
Ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değişim hakları, satıcının yanı sıra üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir; bu hakların yerine getirilmesinden satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Üretici veya ithalatçı, ayıbın malı piyasaya sürdükten sonra doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulur. Öte yandan, ücretsiz onarım veya değişimin satıcı için orantısız güçlükler doğurması hâlinde tüketici, sözleşmeden dönme veya bedelden indirim haklarından birine yönelmek zorunda kalabilir; orantısızlığın belirlenmesinde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun oluşturup oluşturmayacağı dikkate alınır.
Ücretsiz onarım Ayıp giderilebilir, aşırı masraf gerektirmiyor Satıcı, üretici veya ithalatçı Ayıpsız misli ile değişim Yeni/az kullanılmış mal, değişim imkânı mevcut Satıcı, üretici veya ithalatçı
Tüketicinin ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim haklarından birini seçmesi hâlinde, bu talep satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmelidir. Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği'ne ekli listede yer alan mallarda ücretsiz onarım, yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi içinde yapılır. Bu süreler aşıldığında tüketici, diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbest kalır. Sözleşmeden dönme veya bedelden indirim tercih edildiğinde, ödenmiş bedelin tamamı veya indirim tutarı derhâl tüketiciye iade edilir. Seçimlik hakların kullanılmasından doğan tüm masraflar, talebi yerine getiren tarafça karşılanır; tüketici bu haklardan biriyle birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre ayrıca tazminat da talep edebilir.
Yargıtay içtihatları, araç uyuşmazlıklarında seçimlik hakkın belirlenmesinde bazı ek kriterler geliştirmiştir. Aracın aynı arızayı tekrar tekrar göstermesi ve birden fazla servis girişine rağmen kalıcı çözüm sağlanamaması, tüketicinin sözleşmeden dönme veya değişim talebini güçlendiren en önemli unsurdur; tek seferlik ve kolayca giderilebilir kusurlarda ise mahkemeler genellikle onarım veya bedel indirimini yeterli görmektedir. Ayıbın aracın değerine oranı da belirleyicidir: Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulamasına göre, ayıp sınırlı bir değer kaybına yol açıyorsa sözleşmeden dönme hakkının kullanılması hakkaniyete aykırı bulunabilir ve mahkeme, orantısızlık ilkesi çerçevesinde talebi bedelden indirime dönüştürebilir.
Kilometresi düşürülmüş veya hasar kaydı gizlenmiş araçlarda, bu bilgilerin satış öncesinde tüketiciden saklanmış olması gizli ayıp olarak değerlendirilir ve "aracı kontrol ettim, kabul ediyorum" şeklindeki genel ibareler, satıcı ayıbı hileyle gizlediyse sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Uyuşmazlığın ispatı büyük ölçüde teknik bilgiye dayandığından, mahkemeler bu tür davalarda bilirkişi incelemesine başvurur; servis kayıtları, garanti belgesi, teslim tutanağı ve arıza bildirimlerine ilişkin yazışmaların eksiksiz saklanması, bilirkişi raporunun tüketici lehine sonuçlanması açısından belirleyicidir.
Ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz; bu durumda tüketici, yukarıdaki süreler dolmuş olsa dahi talebini ileri sürebilir. Ayrıca tüketici, ayıbı öğrendikten sonra makul bir süre içinde satıcıya bildirmekle yükümlüdür; gecikmiş bildirim, malın ayıpsız kabul edilmiş sayılması riskini doğurur.
Bir tüketici, yetkili bayiden sıfır kilometre bir otomobil satın alır. Teslimden altı hafta sonra şanzımandan ses gelmeye başlar; araç yetkili servise götürülür ve arıza garanti kapsamında onarılır. İki ay sonra aynı arıza tekrar eder ve araç ikinci kez servise girer.
Tüketici, arızanın üçüncü kez tekrarlaması üzerine artık onarımın kalıcı çözüm sağlamadığını değerlendirerek satıcıya yazılı olarak başvurur ve aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesini talep eder. Satıcının otuz iş günü içinde bu talebi karşılamaması üzerine tüketici, servis giriş-çıkış fişlerini, garanti belgesini ve yazışmaları delil olarak dosyasına ekleyerek dava sürecini başlatır; dava değeri parasal sınırın altında kaldığından süreç önce Tüketici Hakem Heyeti üzerinden yürütülür.
Bilirkişi incelemesinde arızanın şanzımandaki imalat hatasından kaynaklandığı ve tekrarlayan nitelikte olduğu tespit edilir.
Onarımın sorunu kalıcı olarak gideremediği ve tüketicinin araçtan beklenen faydayı sağlayamadığı gerekçesiyle, aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesine karar verilir.
Ayıbın bildirimi Öğrenildikten sonra makul süre içinde Yazılı bildirim (ihtarname, e-posta) her zaman tercih edilmelidir.
Onarım/değişim talebinin Azami 30 iş günü (taşınmazda 60 iş Süre aşılırsa diğer seçimlik haklara geçilebilir.
karşılanması günü) İspat karinesi Teslimden itibaren 6 ay Bu süre içinde ispat yükü satıcıdadır.
Zamanaşımı 2 yıl (genel kural) Hile veya ağır kusurla gizlenen ayıplarda süre işlemez.
Dava/başvuru yolu Uyuşmazlık değerine göre değişir 186.000 TL altı Tüketici Hakem Heyeti, üzeri Tüketici Mahkemesi.
Seçimlik haklardan hangisini kullanacağıma satıcı mı karar verir? Hayır. Seçimlik haklar tamamen tüketicinin tercihine bırakılmıştır; satıcı, tüketicinin seçtiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Satıcının farklı bir uygulamayı dayatması hukuka aykırıdır ve tüketici tercihinde ısrar edebilir.
Aracımı servise onarım için bıraktım, bu durum sözleşmeden dönme hakkımı ortadan kaldırır mı? Hayır. Malın salt servise teslim edilmesi, tek başına ücretsiz onarım hakkının seçildiği anlamına gelmez. Yargıtay uygulamasına göre, tüketicinin açıkça onarım talep etmediği ve servisin kendiliğinden onarım yaptığı durumlarda, tüketicinin daha sonra sözleşmeden dönme hakkını kullanması engellenmez.
İkinci el bir üründe ayıp çıkarsa haklarım aynı mıdır? Seçimlik haklar ikinci el ürünlerde de geçerlidir; ancak satıcının sorumluluk süresi en az bir yıl (taşınmazda üç yıl) olarak belirlenmiştir. Ayıplı olduğu bilinerek satın alınan ürünlerde ise sorumluluk doğmaz.
Onarım talebimi ilettim ama otuz iş günü geçti, ne yapabilirim? Kanunda öngörülen otuz iş günlük (taşınmazda altmış iş günlük) süre aşıldığında, tüketici diğer seçimlik haklarını, örneğin sözleşmeden dönmeyi veya bedelden indirimi, serbestçe kullanabilir.
Ayıptan satıcı mı, üretici mi sorumludur? Sözleşme ilişkisi nedeniyle öncelikle satıcı sorumludur. Ancak ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değişim talepleri üretici veya ithalatçıya karşı da yöneltilebilir; bu taraflar müteselsilen, yani birlikte sorumludur.
Malın ayıplı olduğunu nasıl ispat edebilirim? Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıplarda ispat yükü satıcıya aittir; siz yalnızca ayıbın varlığını göstermeniz yeterlidir.
Altı ay sonrasında ise ayıbın teslim anında mevcut olduğunu, genellikle bilirkişi raporuyla, sizin ispatlamanız gerekir.
Belgesiz ve sözlü başvuru: Ayıp bildiriminin yazılı yapılmaması, ileride "bildirim yapılmadı" savunmasına karşı ispatı zorlaştırır.
Servis kayıtlarının saklanmaması: Tekrarlayan arızalarda servis giriş-çıkış fişleri ve arıza tespit tutanakları olmadan "arızanın devam ettiği" kanıtlanamaz.
Seçimlik hakkı kararsız kullanma: Önce onarım isteyip sonuç alınamadan net bir tercihe geçmemek, talebin hukuki dayanağını zayıflatır.
Otuz iş günü süresinin takip edilmemesi: Bu süre dolmadan dava açmak, talebin zamansız olduğu gerekçesiyle reddedilme riski doğurur.
Açık ayıba sessiz kalınması: Teslim anında kolayca fark edilebilecek bir ayıba makul süre içinde itiraz edilmemesi, malın ayıpla birlikte kabul edildiği sonucunu doğurabilir.
Ayıplı mal uyuşmazlıklarında tüketicinin elindeki dört seçimlik hak güçlü bir koruma sağlar; ancak bu korumanın etkili şekilde kullanılabilmesi, doğru hakkın seçilmesine, sürelerin takip edilmesine ve özellikle araç uyuşmazlıklarında teknik delillerin eksiksiz toplanmasına bağlıdır. Uyuşmazlık değeri 186.000 TL'nin altında kalıyorsa süreç Tüketici Hakem Heyeti üzerinden, üzerindeyse doğrudan Tüketici Mahkemesi üzerinden yürütülür. Aracınızda veya satın aldığınız bir üründe tekrarlayan bir arızayla karşılaştıysanız ya da satıcı seçimlik hakkınızı tanımıyorsa, sürecin en başında bir tüketici hukuku avukatından destek almanız, hem doğru hakkın seçilmesini hem de talebinizin eksiksiz karşılanmasını güvence altına alır. Küheylan Hukuk Bürosu olarak ayıplı mal ve ayıplı araç uyuşmazlıklarında müvekkillerimize uzman kadromuzla destek sunmaktayız.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar Küheylan Hukuk Bürosu tarafından 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ve Yargıtay içtihatları esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olayın koşullarına ve bilirkişi tespitlerine göre sonuç değişebilir. Seçimlik hakların yanlış veya zamansız kullanılması hak kayıplarına yol açabileceğinden, sürecin bir avukat desteğiyle yürütülmesi tavsiye olunur. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu. Tüm Hakları Saklıdır.
Burhaniye Mh. Neşetbey Sk. No:12/5 Kat:5 Daire:3 Üsküdar/İstanbul - info@kuheylan.av.tr - kuheylanhukuk.com Küheylan Hukuk Bürosu © 2026
KÜHEYLAN HUKUK