KÜHEYLAN HUKUK
Anayasa m.26, m.28 ve m.148, 6216 sayılı Kanun m.45-50 ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.10 ile m.35 Kapsamında Rehber 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ve Kasım 2026 tarihli resmî kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır.
Bir haber nedeniyle verilen erişim engeli, toplatma, yayın yasağı, ilan kesme, RTÜK yaptırımı veya gazetecinin tutuklanması ve mahkûmiyeti gibi müdahalelere karşı iç hukuk yolları tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Başvuru süresi, kanun yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gündür. Anayasa Mahkemesinin kararından sonra, kararın kesinleşmesinden itibaren dört ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulabilir. Anayasa Mahkemesi, kişilik hakkı ihlallerinde erişim engelini düzenleyen 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesini önce pilot kararla yapısal sorun olarak tespit etmiş, ardından norm denetiminde iptal etmiştir.
Hangi Müdahaleler Bireysel Başvuruya Konu Olabilir?
Anayasa'nın 148. maddesi ve 6216 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca herkes, Anayasa'da güvence altına alınmış ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında da korunan temel hak ve özgürlüklerinden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. İfade özgürlüğü (Anayasa m.26) ve basın özgürlüğü (m.28), bu kapsamda en sık ileri sürülen haklardandır.
Basın alanında başvuruya konu olabilecek müdahaleler şunlardır: haber içeriklerine erişimin engellenmesi, basılı yayınların toplatılması, soruşturmalarda verilen yayın yasakları, Basın İlan Kurumunun ilan kesme kararları, RTÜK'ün idari para cezası ve lisans iptali kararları, gazetecilik faaliyeti nedeniyle verilen tutuklama ve mahkûmiyet kararları ile haber nedeniyle hükmedilen tazminatlar. Haberin konusu olan kişi de, şeref ve itibarının yeterince korunmadığı iddiasıyla Anayasa'nın 17. maddesine dayanarak başvuru yapabilir.
6216 sayılı Kanun'un 45. maddesine göre ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının önceden tüketilmiş olması gerekir. 47. maddenin beşinci fıkrasına göre başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Haklı mazereti nedeniyle süresinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde mazeretlerini belgeleyen delillerle başvurabilir.
Başvurucu, müdahaleden güncel ve kişisel olarak etkilenmiş olmalıdır. Erişim engeli kararlarında haberin yazarı gazeteci ve sitenin sahibi şirket ayrı ayrı başvuru ehliyetine sahiptir. Başvuru formunda ihlal iddiası, ilgili hak, hangi kamu gücü işlemine dayanıldığı ve başvuru yollarının nasıl tüketildiği açıkça gösterilmeli; karar ve tebliğ belgeleri eklenmelidir. Başvuru harca tabidir; adli yardım talebinde bulunulabilir.
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 27.10.2021 tarihli Keskin Kalem Yayıncılık ve Ticaret A.Ş. ve diğerleri kararında (B. No: 2018/14884) pilot karar usulünü uygulamış, 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesinin kişilik hakkı ihlallerinde erişim engelini neredeyse tek araç olarak sunmasının ve çelişmeli bir denetim imkânı tanımamasının yapısal bir sorun olduğunu tespit etmiş ve kararı yasama organına bildirmiştir. Yasama organı tarafından düzenleme yapılmaması üzerine Mahkeme, E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararla anılan maddeyi iptal etmiştir. Bu çizgi 10.12.2024 tarihli AND Gazetecilik Yayıncılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. kararı (B. No: 2021/61788) gibi kararlarla sürmektedir.
Yayın yasakları bakımından Mahkeme, Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş. kararında (B. No: 2014/19270, 11.7.2019) Basın Kanunu'nun 3. maddesinin yayın yasağı için yeterli kanuni dayanak oluşturmadığına hükmetmiştir. Basılmış eserlerin toplatılmasına ilişkin olarak 16.12.2025 tarihli Hasan Kaya Cemal ve diğerleri kararında (B. No: 2016/1845) Genel Kurul, ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiğine karar vermiştir. Gazetecilerin tutukluluğu bakımından ise Şahin Alpay kararları hem Anayasa Mahkemesi hem de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde ihlal sonucuyla sonuçlanmıştır.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunu Türkiye bakımından tüketilmesi gereken etkili bir iç hukuk yolu olarak kabul etmektedir. Bu nedenle kural olarak önce Anayasa Mahkemesine başvurulmalıdır. Sözleşme'nin 35. maddesi uyarınca, 15 No'lu Protokol'ün yürürlüğe girmesiyle birlikte 1.2.2022 tarihinden sonra kesinleşen iç hukuk kararları yönünden başvuru süresi altı aydan dört aya indirilmiştir.
Basın özgürlüğü uyuşmazlıklarında AİHM, Sözleşme'nin 10. maddesi kapsamında müdahalenin kanunla öngörülüp öngörülmediğini, meşru bir amaca dayanıp dayanmadığını ve demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığını inceler.
Mahkeme, basının "kamusal bekçi" işlevine özel önem atfeder ve gazetecilere yönelik ceza yaptırımlarının caydırıcı etkisini ölçülülük değerlendirmesinde dikkate alır.
Olay Özet Formu: Kurgusal örnek: Bir internet haber sitesinde yayımlanan, bir kamu ihalesindeki usulsüzlük iddialarını belgelere dayanarak aktaran haber hakkında Basın İlan Kurumu, basın ahlak esaslarına aykırılık gerekçesiyle ilan kesme kararı vermiştir. Karar, 49. maddenin eski hâline göre verilmiştir. Site kanunda öngörülen itiraz yoluna başvurmuş, itiraz basit yargılama usulüyle ve kesin olarak reddedilmiştir. Süreç: İtirazın reddine ilişkin kesin kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılmıştır. Başvuruda kararın dayandığı 49. madde hükmünün ve itiraz kararının kesinliğine ilişkin cümlenin Anayasa Mahkemesinin E.2023/168, K.2025/132 sayılı kararıyla kanunilik ilkesine ve hak arama özgürlüğüne aykırı bulunarak iptal edildiği, haberin kamu yararı taşıdığı ve yaptırımın ölçüsüz olduğu ileri sürülmüştür. Sonuç: Norm denetiminde kanunilik ilkesine aykırı bulunan bir hükme dayanan müdahale, bireysel başvuruda da kanunilik şartını karşılamayabilir. Bu durumda ihlal tespiti, yeniden yargılama ve tazminat kararı verilmesi beklenir. Anayasa Mahkemesinin vereceği karara göre dört aylık süre içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru seçeneği ayrıca değerlendirilir.
Ceza davası devam ederken tutukluluk için bireysel başvuru yapılabilir mi?
Evet. Tutuklamaya ve tutukluluğun devamına ilişkin kararlara karşı itiraz yolu tüketildiğinde, esas dava sonuçlanmadan kişi hürriyeti ve ifade özgürlüğü yönünden başvuru yapılabilir.
Anayasa Mahkemesi ihlal kararı verirse ne olur?
Mahkeme ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için gereken hususlara hükmeder. Yeniden yargılama gerekiyorsa dosya ilgili mahkemeye gönderilir; ayrıca manevi tazminata hükmedilebilir (6216 sayılı Kanun m.50).
Başvuru süresi hangi tarihten başlar?
Kural olarak son kararın tebliğ edildiği veya öğrenildiği tarihten. Kararın UYAP üzerinden öğrenildiği durumlarda öğrenme tarihi ayrıca değerlendirilir.
Doğrudan AİHM'e başvurulabilir mi?
Kural olarak hayır. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru tüketilmesi gereken bir iç hukuk yolu kabul edilmektedir. Bu yol atlanırsa AİHM başvurusu kabul edilemez bulunabilir.
Haberin konusu olan kişi de başvuru yapabilir mi?
Evet. Şeref ve itibarının korunması talebinin derece mahkemelerince reddedilmesi hâlinde, Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında başvuru yapılabilir.
●Otuz günlük başvuru süresinin kesin kararın tebliğinden değil, karar tarihinden hesaplanması veya kaçırılması. ●İç hukukta ifade özgürlüğü iddiasının hiç ileri sürülmemesi ve bu nedenle başvurunun kabul edilemez bulunması. ●Başvuru formunda ihlal iddialarının hak bazında ayrıştırılmaması. ●Pilot karar ve norm denetimi kararlarına dayanılmaması. ●AİHM'e dört aylık süre yerine eski altı aylık süreye güvenilmesi.
Bireysel başvuru, basın özgürlüğüne yapılan müdahalelerde iç hukuktaki son güvencedir. Anayasa Mahkemesinin pilot karar ve norm denetimi içtihadı, bu yolun tek tek dosyaların ötesine geçerek mevzuatta da değişiklik doğurabildiğini göstermiştir. Başvurunun sonucunu çoğu zaman ifade özgürlüğü iddiasının derece mahkemelerinden itibaren tutarlı biçimde ileri sürülüp sürülmediği ve sürelere uyulup uyulmadığı belirler. Küheylan Hukuk Bürosu, gazeteciler, yayın kuruluşları ve kişilik hakları zedelenen bireyler için Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi başvurularının hazırlanmasında hukuki destek sunmaktadır.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Başvuru harçları ve usul kuralları güncellenebileceğinden başvuru tarihindeki düzenlemeler ayrıca kontrol edilmelidir. Başvuru öncesinde bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye olunur. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu. Tüm Hakları Saklıdır.
KÜHEYLAN HUKUK