KÜHEYLAN HUKUK
Çocukla Kişisel İlişki Kurulması ve Görüşme Kararına Uyulmaması (2026) TMK m. 323–326 ve Çocuk Koruma Kanunu m. 41/A–41/İ Kapsamında Görüşme Düzeni, Adli Destek Müdürlüğü Süreci ve Disiplin Hapsi 2026 itibarıyla güncellenmiştir
Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocukla düzenli görüşme hakkı, kanunla güvence altındadır. Görüşme günleri boşanma kararında ya da ayrı bir kişisel ilişki davasında belirlenir. Kararın uygulanmasında icra dairelerinin görevi 2023 yılında sona ermiştir; başvurular artık adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine yapılmakta, teslim işlemleri uzmanlar eşliğinde yürütülmektedir. Teslim emrine aykırı davranan ebeveyn, aile mahkemesince disiplin hapsine çarptırılabilir.
TMK m. 323 uyarınca ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya yanında yaşamayan ergin olmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak hem ebeveynin hem de çocuğun hakkıdır; çocuğun her iki ebeveyniyle bağını sürdürmesi, gelişiminin sağlıklı ilerlemesi açısından temel bir gerekliliktir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de ebeveyn ile çocuğun birbirinin varlığından yararlanmasını, Sözleşme'nin 8. maddesindeki aile hayatına saygı hakkının özü olarak kabul etmektedir.
Kişisel ilişki yalnızca yüz yüze görüşmeyi kapsamaz; telefon ve görüntülü görüşme, yazışma, bayram ve özel günlerde birlikte vakit geçirme de bu hakkın parçasıdır. Olağanüstü durumlarda büyükanne, büyükbaba ve kardeşler gibi diğer yakınlar da çocuğun yararına uygun düştüğü ölçüde kişisel ilişki kurulmasını talep edebilir (TMK m. 325).
2. Görüşme Düzeni Nasıl Belirlenir?
Kanunda sabit bir görüşme takvimi ya da yaş sınırı yoktur. Hâkim; çocuğun yaşını, sağlık durumunu, okul düzenini, ebeveynlerin yaşadığı şehirler arasındaki mesafeyi ve çocuğun ebeveyniyle mevcut bağını gözeterek karar verir. Uygulamada yerleşik eğilimler şöyle özetlenebilir:
0–2 yaş (bebeklik) Kısa süreli, sık ve kural olarak yatısız görüşmeler; çoğunlukla annenin bulunduğu ortamda
3–6 yaş (okul öncesi) Ayın belirli hafta sonlarında gündüz görüşmesi, yatılı düzene kademeli geçiş
Okul çağı Ayda iki hafta sonu yatılı görüşme, dini bayramların birer günü, yarıyıl tatilinin bir haftası ve yaz tatilinde bir ay
Ebeveynin şiddet, bağımlılık veya çocuğu kaçırma riski taşıdığı durumlarda mahkeme kişisel ilişkiyi tamamen kaldırmak yerine, çoğunlukla gözetim altında ya da çocuk görüşme merkezinde kurulmasına karar verir. Kişisel ilişkinin tamamen reddi, ancak çocuğun huzurunu ve gelişimini ciddi biçimde tehlikeye sokan istisnai durumlarda mümkündür (TMK m. 324).
Boşanma kararında kişisel ilişki düzenlenmemişse, düzenleme sonradan değişen koşullara uymuyorsa ya da ebeveynler hiç evlenmemişse ayrı bir kişisel ilişki davası açılabilir. Dava, çocuğun yerleşim yerindeki aile mahkemesinde görülür. Davada sosyal inceleme raporu alınır ve idrak çağındaki çocuk dinlenir. Yargılama süresince çocukla bağın kopmaması için geçici kişisel ilişki tedbiri talep edilmesi önerilir; mahkemeler bu talebi genellikle ilk tensip ya da ön inceleme aşamasında değerlendirmektedir.
7343 sayılı Kanun ile Çocuk Koruma Kanunu'na 41/A–41/İ maddeleri eklenmiş, İcra ve İflas Kanunu'nun çocuk teslimine ilişkin 25, 25/a, 25/b ve 341. maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır. 4 Ağustos 2022 tarihli Yönetmelik ile ayrıntıları belirlenen yeni sistem, 8 Mayıs 2023'ten itibaren ülke genelinde uygulanmaktadır.
Yetkili birim: Çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü; bulunmayan yerlerde Bakanlıkça belirlenen hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü.
Uzman eşliği: Teslim işlemleri psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı veya çocuk gelişimci tarafından yürütülür; çocuk, müdürlükçe belirlenen teslim mekânında ya da çocuk görüşme merkezinde teslim edilir.
Teslim emri: İlk teslim gerçekleşmezse yükümlüye teslim emri tebliğ edilir. Teslim emri bir kez tebliğ edilir ve sonraki görüşme dönemleri için de geçerliliğini korur.
Bildirim yükümlülüğü: Hak sahibi, teslim saatinden en az 48 saat önce müdürlüğe bildirimde bulunmalıdır. Haklı mazeret olmaksızın üst üste iki kez veya bir yıl içinde üç kez teslime gelinmezse dosya işlemden kaldırılır.
Kişisel ilişkiye ilişkin teslim emrine aykırılık veya teslimin engellenmesi 3 günden 10 güne kadar disiplin hapsi
Görüşme süresi sonunda çocuğu geri getirmeme 3 aya kadar disiplin hapsi; ayrıca suç duyurusu
Şikâyet, ihlalden itibaren bir ay içinde müdürlüğün bulunduğu yerdeki aile mahkemesine yapılmalıdır. Şikâyetten vazgeçilmesi ya da çocuğun teslim edilmesi hâlinde disiplin hapsi düşer. Kesinleşen disiplin hapsi iki yıl içinde infaz edilmezse artık yerine getirilemez.
Yaptırım yalnızca disiplin hapsiyle sınırlı değildir. Kişisel ilişkinin sistematik ve kasıtlı biçimde engellenmesi, Yargıtay uygulamasında velayetin değiştirilmesine gerekçe olabilecek ağır bir davranış olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle her ihlalin müdürlük tutanağıyla belgelenmesi, ileride açılabilecek davalar için değerli bir delil arşivi oluşturur.
Boşanma kararıyla babaya, ayın birinci ve üçüncü hafta sonları yatılı kişisel ilişki hakkı tanınmıştır. Anne, çocuğun hasta olduğunu, okul ödevlerinin yoğunluğunu ve benzeri gerekçeleri öne sürerek dört ay boyunca teslimden kaçınmıştır.
Babanın adli destek müdürlüğüne başvurması üzerine anneye teslim emri tebliğ edilir. Bu aşamadan sonraki her haksız ihlal tutanağa bağlanır ve bir ay içinde aile mahkemesine şikâyet yapılırsa 3–10 gün disiplin hapsi gündeme gelir. Tekrarlayan ihlaller belgelendiğinde, sosyal inceleme raporunda annenin baba ile çocuk arasındaki ilişkiyi engellediği tespit edilirse velayetin değiştirilmesi davası da güçlü bir zemine kavuşur.
Nafaka ödenmezse çocuk görüştürülmeyebilir mi?
Hayır. Nafaka borcu ile kişisel ilişki hakkı birbirinden bağımsızdır. Nafaka alacağı icra yoluyla takip edilir; görüşmenin engellenmesi ise disiplin hapsi riskini doğurur.
Çocuk babasını görmek istemiyorsa ne olur?
Teslim görevlisi uzman, çocuğun direncini yerinde değerlendirir ve tutanağa geçirir. Direncin kalıcı olduğu veya yönlendirme sonucu oluştuğu durumlarda mahkemeye başvurularak kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi ya da danışmanlık tedbiri istenebilir.
Büyükanne ve büyükbaba torunlarıyla görüşme hakkı talep edebilir mi?
TMK m. 325 uyarınca olağanüstü durumlarda ve çocuğun yararına uygun düşmesi koşuluyla diğer kişilere de kişisel ilişki hakkı tanınabilir. Ebeveynlerden birinin vefatı bu tür taleplerin en sık görüldüğü durumdur.
Görüşme düzeni sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Çocuğun yaşının ilerlemesi, okul düzeninin değişmesi veya ebeveynlerden birinin taşınması gibi durumlarda kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi davası açılabilir.
Teslim saatinden 48 saat önce müdürlüğe bildirim yapmamak; bu durumda yükümlünün çocuğu getirme zorunluluğu doğmaz.
İhlali kendi başına, karakol veya komşu tanıklığıyla belgelemeye çalışmak; usule uygun tutanak müdürlükçe düzenlenir.
Bir aylık şikâyet süresini kaçırmak.
Çocuğu görüşme dönüşünde geç teslim etmek; hak sahibi de disiplin hapsi riskiyle karşılaşır.
Görüşmeleri çocuğu diğer ebeveyn aleyhine bilgilendirme fırsatına dönüştürmek.
Kişisel ilişki hakkı, kâğıt üzerinde kurulduğu kadar sahada da işletilebildiği ölçüde anlam taşır. Görüşme düzeninin çocuğun yaşına uygun kurgulanması, adli destek müdürlüğü sürecinin usule uygun yürütülmesi ve ihlallerin süresinde yargıya taşınması, ebeveyn ile çocuk arasındaki bağın korunmasını doğrudan etkiler. Küheylan Hukuk Bürosu, kişisel ilişki davaları ile teslim ve şikâyet süreçlerinde müvekkillerinin çocuklarıyla bağını güvence altına alan, sonuca odaklı bir hukuki destek sunmaktadır.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehber, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendine özgü olgular içerdiğinden, somut bir olayda hak kaybına uğramamak için dosyanın bir avukat tarafından ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Metinde yer alan mevzuat ve içtihat bilgileri yayım tarihi itibarıyla günceldir; sonraki değişiklikler sonucu etkileyebilir.
Küheylan Hukuk Bürosu · Burhaniye Mh. Neşetbey Sk. No:12/5 Kat:5 Daire:3 Üsküdar/İstanbul · info@kuheylanhukuk.com · kuheylanhukuk.com
KÜHEYLAN HUKUK