KÜHEYLAN HUKUK
4458 sayılı Gümrük Kanunu m.108 ila m.127, m.197, m.238, m.241; Dahilde İşleme Rejimi Kararı (2005/8391, son değişiklik 10211 sayılı Karar, RG 16.08.2025); Dahilde İşleme Rejimi Tebliği (İhracat: 2006/12) m.21, m.37, m.38; 5607 sayılı Kanun m.3/4 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ve Kasım 2026 tarihli resmî kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır.
Dahilde işleme rejimi, ihraç edilecek ürünlerde kullanılan ithal girdilerin gümrük vergisi ödenmeden veya ödenip sonradan geri alınarak getirilmesini sağlar. Bu avantaj, belge süresi içinde ihracat taahhüdünün yerine getirilmesine ve taahhüdün süresinde kapatılmasına bağlıdır. Kapatma için gerekli belgeler, belge süresi sonundan itibaren üç ay içinde sunulmalıdır; eksiklikler için ayrıca bir aylık süre verilir. Ek süre talebi de aynı üç aylık süre içinde yapılmalıdır. Taahhüdün kapatılamaması hâlinde alınmayan vergiler tahsil edilir, teminat bu tahsilatta kullanılır ve Gümrük Kanunu'nun 238. maddesi kapsamında ağır para cezaları gündeme gelir. Danıştay ise salt şekli eksikliklere dayanan müeyyidelere karşı önemli güvenceler geliştirmiştir.
Dahilde İşleme Rejimi Nasıl İşler?
Gümrük Kanunu'nun 108 ila 127. maddelerinde düzenlenen dahilde işleme rejimi, ihracata konu ürünlerin üretiminde kullanılacak hammadde, yardımcı madde ve ambalaj malzemesinin ithalat vergilerinden muaf olarak getirilmesine imkân verir. Rejim iki sistemle uygulanır. Şartlı muafiyet sisteminde vergiler teminata bağlanır. Geri ödeme sisteminde ise vergiler ithalatta ödenir ve ihracattan sonra geri alınır.
Ticaret Bakanlığınca düzenlenen dahilde işleme izin belgesi (DİİB), ithal edilecek girdilerin miktarını, ihracat taahhüdünü ve belge süresini belirler. 16.08.2025 tarihli 10211 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile DİR Kararı'nda önemli değişiklikler yapılmıştır. Belge kapsamındaki yurt içi alımların belge süresi içinde gerçekleştirilmesi zorunlu hâle getirilmiş, ek süreler tebliğe bırakılmıştır. Ayrıca ihraç ürününde taahhüt edilenden daha az ithal girdi kullanıldığının tespiti, vergi tahsilini gerektiren hâller arasına eklenmiştir.
Ek Süre Nasıl Alınır?
Dahilde İşleme Rejimi Tebliği'nin 21. maddesine göre belgeye ek süre alınabilmesi için başvurunun en geç belge süresi sonundan itibaren üç ay içinde elektronik ortamda Bakanlığa yapılması gerekir. Tebliğ'de öngörülen ihracat şartlarının sağlanması hâlinde, belgeye orijinal belge süresinin yarısı kadar ek süre verilebilir. Komple tesis ve gemi inşası gibi özel belgelerde, üretimin belirli bir oranının tamamlandığının belgelenmesi aranır.
Ek süre, mücbir sebep ve fevkalade hâllere ilişkin süre uzatımlarından farklıdır. Mücbir sebebe dayanan taleplerde olayın belge süresi içinde gerçekleştiği ve ihracatı fiilen engellediği resmi belgelerle ispat edilmelidir. Süre talebinin zamanında yapılmaması, belge süresinin kesinleşmesine ve taahhüdün eksik kapatılmasına yol açar.
Taahhüt Hesabı Ne Zaman ve Nasıl Kapatılır?
Tebliğ'in 37. maddesine göre firma, DİİB ihracat taahhüdünü kapatmak için gerekli bilgi ve belgeleri en geç belge süresi sonundan itibaren üç ay içinde Bakanlığın belirlediği bölge müdürlüğüne sunmalıdır. Belgeler süresinde sunulmazsa veya eksik bulunursa, 38. madde uyarınca eksikliklerin bir ay içinde tamamlanması için firmaya bildirim yapılır.
Kapatma incelemesinde ithal edilen girdiler ile ihraç edilen ürünlerdeki kullanım miktarları, kapasite raporları ve sarfiyat tabloları karşılaştırılır. Eşdeğer eşya kullanımı, yurt içi alımlar ve belge kapsamına alınan ihracatlar ayrıca kontrol edilir. Taahhüt eksik kapatılırsa, ihracatı gerçekleşmeyen girdi miktarı üzerinden müeyyide uygulanır. Taahhüt kapatıldıktan sonra geri ödeme sisteminde, ödenen vergilerin iadesi için üç ay içinde gümrük idaresine başvurulması zorunludur.
Rejim ihlali cezası Gümrüklenmiş değerin iki katı (m.238/1-a) veya vergiler ile faiz (m.238/1-c)
Kapatılamayan Belgenin Sonuçları Nelerdir?
Taahhüdün yerine getirilmemesi hâlinde DİR Kararı'nın 22. maddesi ve gümrük mevzuatı uyarınca, ihracı gerçekleşmeyen girdilere ilişkin alınmayan vergiler tahsil edilir. Şartlı muafiyet sisteminde verilen teminatlar bu tahsilatta kullanılır. Bu tahsilata ek olarak Gümrük Kanunu'nun 238. maddesi devreye girer. Rejim hükümlerinin ihlali hâlinde eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası uygulanır (m.238/1-a). Ancak eşya gümrük gözetiminden mevzuata aykırı olarak çıkarılmamışsa, ceza gümrük vergileri ile gecikme zammı oranında faizin toplamı kadardır (m.238/1-c).
Sürenin bitiminden sonraki bir ay içinde rejimin gerektirdiği işlemler tamamlanırsa iki kat, iki ay içinde tamamlanırsa dört kat usulsüzlük cezası uygulanır (m.241/3-h, m.241/4-h). 2026 yılı için bu tutarlar 2.988 TL ve 5.976 TL'dir. Eşyanın hile ile yurt dışına çıkarılmış gibi gösterilmesi ise 5607 sayılı Kanun'un 3. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası gerektiren kaçakçılık suçudur.
Danıştay Müeyyidelere Hangi Sınırları Getirdi?
Danıştay 7. Dairesi, 18.03.2022 tarihli ve E.2019/773, K.2022/1085 sayılı kararında, dahilde işleme rejiminde gümrük yükümlülüğünün rejim şartlarının ihlal edildiği anda doğduğunu belirtmiştir. Karara göre ihlalin, taahhüt hesabı kapatılıp teminatlar iade edildikten sonra tespit edilmesi hâlinde, vergilerin bu tarihten itibaren üç yıl içinde tebliğ edilmesi gerekir. Aynı kararda, fiil tarihinde yürürlükte olandan daha ağır bir cezanın uygulanamayacağı vurgulanmış ve gümrüklenmiş değerin iki katı ceza bu gerekçeyle iptal edilmiştir.
Aynı Daire, 21.12.2022 tarihli ve E.2020/951, K.2022/5258 sayılı kararında, özel faturalarda belge numarasının yazılmaması gibi şekli bir eksiklik nedeniyle ihracatın taahhüde sayılmamasını değerlendirmiştir. Daire, eşyanın yurt dışı edilmediğine dair somut bir tespit bulunmadıkça müeyyide uygulanmasını hukuka aykırı bulmuştur. Bu kararlar, kapatma aşamasında yalnızca şekli eksikliklere dayanan müeyyidelere karşı etkili bir savunma zemini sunar.
Olay Özet Formu: Kurgusal örnek: Tekstil ihracatçısı bir şirket, 12 aylık DİİB kapsamında iplik ithal etmiş, ancak bir ihracat siparişinin iptali nedeniyle taahhüdün %80'ini gerçekleştirebilmiştir. Şirket, belge süresi bittikten dört ay sonra kapatma başvurusu yapmıştır. Süreç: Bölge müdürlüğü, kapatma başvurusunun süresinde yapılmadığını ve taahhüdün eksik kaldığını belirterek eksik kısma ilişkin vergilerin tahsiline ve teminatın bu tahsilatta kullanılmasına karar vermiştir. Gümrük idaresi de gümrüklenmiş değerin iki katı para cezası tahakkuk ettirmiştir. Sonuç: Eksik ihracata isabet eden girdiler henüz şirket deposundaysa ve gümrük gözetiminden çıkarılmamışsa, ceza 238. maddenin birinci fıkrasının (c) bendine göre vergiler ile faiz toplamıyla sınırlanmalıdır. Ek süre talebinin zamanında yapılmaması ise en kritik hata olarak öne çıkar.
DİİB'e ek süre ne zaman istenmelidir?
Ek süre başvurusu, en geç belge süresi sonundan itibaren üç ay içinde elektronik ortamda yapılmalıdır. Bu süre geçtikten sonra yapılan başvurular kabul edilmez.
Taahhüt kapatma için ne kadar süre var?
Kapatma için gerekli belgeler belge süresi sonundan itibaren üç ay içinde sunulmalıdır. Eksiklik bildirilmesi hâlinde tamamlama için bir ay süre verilir.
Taahhüt eksik kalırsa ne olur?
İhracatı gerçekleşmeyen girdilere ilişkin vergiler tahsil edilir, teminat bu tahsilatta kullanılır ve 238. madde kapsamında idari para cezası uygulanabilir.
İthal girdiler hâlâ depodaysa ceza hafifler mi?
Evet. Eşya gümrük gözetiminden mevzuata aykırı olarak çıkarılmamışsa, ceza gümrüklenmiş değerin iki katı yerine vergiler ile faizin toplamı kadar uygulanır.
Kapatmadan yıllar sonra müeyyide uygulanabilir mi?
Danıştay'a göre ihlalin kapatmadan sonra tespit edilmesi hâlinde vergiler tespit tarihinden itibaren üç yıl içinde tebliğ edilmelidir. Sürenin hesabı somut olaya göre ayrıca incelenmelidir.
Şekli eksiklik nedeniyle ihracat taahhüde sayılmazsa ne yapılabilir?
Eşyanın fiilen ihraç edildiği belgelenebiliyorsa, salt şekli eksikliğe dayanan müeyyideye karşı itiraz ve dava yoluna gidilebilir. Danıştay bu yönde koruyucu kararlar vermiştir.
Ek süre başvurusunun belge süresi sonundan itibaren üç ay içinde yapılmaması. Kapatma belgelerinin süresinde sunulmaması ve eksikliklerin bir ay içinde tamamlanmaması. Sarfiyat tablolarının ve kapasite raporunun fiili üretimle uyumlu tutulmaması. İhracat beyannamelerinde ve özel faturalarda belge numarasının gösterilmemesi. 238. maddenin (a) ve (c) bentleri arasındaki ceza farkının savunmada ileri sürülmemesi.
Dahilde işleme rejimi, ihracatçılara önemli bir finansman avantajı sağlarken, süre ve belge disiplinine uyulmaması hâlinde ağır mali sonuçlar doğurur. Ek süre, kapatma ve müeyyide aşamalarının her biri kendi süre ve ispat kurallarına tabidir. Küheylan Hukuk Bürosu, DİİB ek süre ve kapatma süreçlerinde, müeyyide kararlarına ve 238. madde kapsamındaki para cezalarına itirazda ve vergi mahkemesi aşamasında ihracatçı şirketlere hukuki destek sunmaktadır.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları, sonucu değiştirebilir. Başvuru, itiraz ve dava sürelerinin kaçırılmaması için süreç başlamadan önce bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye olunur. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu. Tüm Hakları Saklıdır.
KÜHEYLAN HUKUK