KÜHEYLAN HUKUK
Tasfiye Ödemesiyle Karşılanmayan Zarar İçin Hukuki Dayanaklar, Görevli Mahkeme, Süreler ve Delil Stratejisi
Bu rehber, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve 7596 sayılı Kanun hükümleri esas alınarak 1 Kasım 2026 itibarıyla güncellenmiştir.
SPK'nın 17 Eylül 2026'da tasfiyeye aldığı fonlarda yatırımcıların önemli bir kısmı, tasfiye sonunda yatırdığı paranın tamamını alamayacak. 7596 sayılı Kanun ara ödeme ve geri kazanım hesabı gibi araçlar getirdi; ancak bu araçlar fonun kendi malvarlığıyla sınırlıdır.
Kalan zarar için yatırımcının başvurabileceği yol, fonu yönetenlere, saklayanlara, satanlara ve gerektiğinde denetim görevini yerine getirmeyen idareye karşı tazminat talebidir. Portföy yönetim şirketi ile yatırımcı arasındaki ilişkiye vekâlet hükümleri uygulandığından ispat yükü yatırımcı lehinedir. Saklayıcının sorumluluğu kanunda açıkça düzenlenmiştir. SPK'ya karşı tam yargı yolunda ise bir yıllık idari başvuru süresi kritik önemdedir.
Tasfiye ödemesi, fonun malvarlığının pay sahipleri arasında pay oranında paylaştırılmasıdır. Tazminat ise yatırımcının, fonu yönetenlerin veya satanların kusurlu davranışı yüzünden uğradığı kişisel zararın giderilmesidir.
7596 sayılı Kanun bu iki yolu birbirinden ayırmıştır. Nihai ödemede, “diğer hukuki yollardan” daha önce yapılan ödemeler mahsup edilir (m.4/5). Kanun koyucu böylece bireysel tazminat taleplerinin varlığını kabul etmiş, yalnızca çifte ödemeyi engellemiştir.
Zarar kalemi belirlenirken gerçekçi olmak gerekir. Manipülasyonla şişirildiği ileri sürülen birim pay fiyatı üzerinden kazanç kaybı istemek hukuken zayıf bir zemindir. Daha güçlü talep, fiilen yatırılan paranın tasfiye ve geri kazanım sonrasında karşılanamayan kısmı ile bu paranın değer kaybıdır.
Yatırım fonu tüzel kişiliği olmayan bir malvarlığıdır. Portföy yönetim şirketi bu malvarlığını yatırımcılar hesabına, inançlı mülkiyet esaslarına göre işletir (SPKn m.52/1). Şirket, fonu katılma payı sahiplerinin haklarını koruyacak şekilde temsil etmek ve yönetmekle yükümlüdür (m.52/3).
Belirleyici hüküm 52. maddenin dördüncü fıkrasıdır: portföy yönetim şirketi ile pay sahipleri arasındaki ilişkide, özel hüküm bulunmayan hallerde Türk Borçlar Kanunu'nun vekâlet sözleşmesine ilişkin 502 ila 514. maddeleri kıyasen uygulanır. Bu durum yatırımcı açısından iki sonuç doğurur:
• Ölçüt basiretli vekildir. Şirketin davranışı, benzer işi üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken özene göre değerlendirilir (TBK m.506).
• İspat yükü yatırımcı lehinedir. Sözleşmeye aykırılık sorumluluğunda borçlu, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.112).
Portföy yönetim şirketi SPKn m.52/4, m.55/6; TBK m. 506, m.112; 7596 s.K. m.5 Yatırım stratejisinden sapma, ilişkili taraf hisselerinde yoğunlaşma, gerçeği yansıtmayan değerleme
Yöneticiler TTK m.553; TBK m.49; 7596 s.K. m.5/2 Kusurlu karar ve işlemler, örtülü değer aktarımı
Portföy saklama kuruluşu SPKn m.56/1-c, f; m.56/2-3 Birim pay değeri ve portföyün mevzuata uygunluk kontrolünün yapılmaması
Fonu satan banka veya aracı kurum Yatırım hizmetleri mevzuatı; sözleşme Uygunluk testi, risk bildirimi, yanıltıcı pazarlama
Portföy yönetim şirketleri, yönetimlerindeki fonların ve katılma payı sahiplerinin çıkarlarını gözetmekle yükümlüdür (SPKn m.55/6). Mevcut krizde dosyalarda öne çıkması beklenen ihlal türleri şunlardır:
• “Para piyasası” adı taşıyan fonlarda, bu fon türünün düşük riskli yapısıyla bağdaşmayan varlıklara yer verilmesi
7596 sayılı Kanun bu tartışmaya güçlü bir argüman ekledi. Mevzuata şeklen uygun olsa bile fonun menfaatine uygun gerçek bir ekonomik amacı bulunmayan, karşılıksız veya muvazaalı işlemlerle ilişkili taraflara aktarılan değerler, fon malvarlığından hukuka aykırı çıkarılmış sayılır. Bu zarardan öncelikle portföy yönetim şirketi sorumludur (m.5/1-2). Kriz sonrasında bazı şirketlerin mali gücünün zayıflaması, sorumluluk zincirinin diğer halkalarını belirleyici hale getiriyor.
Yönetim kurulu üyeleri ve yöneticiler, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederlerse şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur (TTK m.553). Fiil aynı zamanda suç teşkil ediyorsa haksız fiil sorumluluğu (TBK m.49) da gündeme gelir.
7596 sayılı Kanun bu sorumluluğu iki yönden güçlendirdi. Zarar portföy yönetim şirketinden tahsil edilemezse SPK'nın belirlediği gerçek ve tüzel kişiler ile bunlarla birlikte hareket edenler şahsen sorumlu olur. Görevden ayrılmış olmak, görev dönemindeki işlemlerden doğan sorumluluğu ortadan kaldırmaz (m.5/2). Bu alacakları TMSF amme alacağı usulüyle takip eder ve tahsil edilen tutarlar geri kazanım hesabı üzerinden yatırımcılara aktarılır.
Saklayıcı, fonun varlıklarını yalnızca muhafaza eden pasif bir kurum değildir. Kanun ona birim pay değerinin değerleme esaslarına uygun hesaplanmasını (m.56/1-c) ve fonun varlık alım satımlarının, portföy yapısının ve işlemlerinin mevzuata ve iç tüzüğe uygunluğunu sağlama görevini (m.56/1-f) yüklemiştir.
Saklayıcı, bu yükümlülükleri yerine getirmemesi nedeniyle katılma payı sahiplerine verdiği zarardan sorumludur (m.56/2). Kanun, yatırımcının saklayıcıya karşı dava açma hakkını ayrıca saklı tutmuştur (m.56/3). Saklayıcının portföy yönetim şirketinden bağımsız ve yalnızca pay sahiplerinin menfaatine hareket etme yükümlülüğü de (m.56/6) bu davalarda ölçüt olur. Saklayıcıların genellikle mali gücü yüksek kuruluşlar olması, bu yolu tahsil kabiliyeti bakımından değerli kılar.
Katılma paylarını yatırımcıya pazarlayan banka veya aracı kurumun sorumluluğu kendi yükümlülüklerinden doğar. İncelenecek başlıca noktalar şunlardır:
• Yatırımcının risk profilinin belirlenip belirlenmediği, ürünün bu profile uygun olup olmadığı
Görevli mahkeme bu ilişkide tartışmalı olabilir. Tacir olmayan yatırımcı ile banka arasındaki uyuşmazlığın tüketici işlemi sayılıp sayılmayacağı, yatırım amacıyla yapılan sermaye piyasası işlemlerinde uygulamada tartışmalıdır. Yanlış mahkemede açılan dava süre ve masraf kaybına yol açtığından bu tercih dava öncesinde dikkatle yapılmalıdır.
Sermaye piyasasını gözetim ve denetimle görevli idarenin bu görevi ağır ihmalle yerine getirmemesi, idare hukukunda hizmet kusuru olarak değerlendirilebilir. Bu durumda yol, idareye karşı açılacak tam yargı davasıdır.
Zarar idari bir eylemden doğuyorsa dava açmadan önce idareye başvurulması gerekir. Bu başvuru, zararın öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır (İYUK m.13). Başvurunun reddi veya süresinde cevaplanmaması halinde dava açma süresi işlemeye başlar. Krizin Eylül 2026'da kamuya yansıdığı dikkate alındığında bir yıllık sürenin takibi belirleyicidir.
Bu davaların en zor unsuru illiyet bağıdır. Zararın asıl faili manipülasyonu gerçekleştirenlerdir; idarenin kusuru ile zarar arasındaki bağın somut olarak kurulması gerekir. SPK'nın 2025'in son çeyreğinden itibaren olağan dışı fiyat hareketleri gözlemlediğini açıklaması ve eski Kurul Başkanı hakkında görevi kötüye kullanma iddiasıyla soruşturma izni istenmesi, bu bağın kurulmasında delil değeri taşıyabilecek gelişmelerdir. Tam yargı davasının genel şartları Bilgi Havuzu'ndaki “Tam Yargı Davası Nedir?” rehberinde ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Sermaye Piyasası Kanunu'ndaki suçlardan soruşturma yapılması SPK'nın yazılı başvurusuna bağlıdır; kamu davası açılırsa Kurul davaya katılan sıfatını kazanır (SPKn m.115).
Buna karşılık güveni kötüye kullanma (SPKn m.110) ve nitelikli dolandırıcılık iddialarında yatırımcının doğrudan zarar gören sıfatı daha güçlü savunulabilir.
Ceza dosyasının hukuk davası bakımından en büyük değeri delildir. SPK denetim raporları, MASAK incelemeleri ve bilirkişi raporları kusur ve illiyetin ispatında temel kaynak olur; hukuk mahkemesi ceza dosyasını bekletici mesele de yapabilir.
10. Süreler: Hangi Talep Ne Zaman Düşer?
Haksız fiile dayalı tazminat TBK m.72 Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her halde 10 yıl; fiil suçsa daha uzun ceza zamanaşımı
Ticari davalarda ve tüketici uyuşmazlıklarında, para alacağı ve tazminat talepleri için dava öncesi arabulucuya başvurulması dava şartıdır; arabuluculuk süreci de takvime dahil edilmelidir.
11. Toplu Dava Açılabilir mi?
Türk hukukunda Amerikan hukukundaki anlamıyla bir toplu tazminat davası (class action) yoktur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 113. maddesindeki topluluk davasını yalnızca dernekler ve diğer tüzel kişiler açabilir ve bu dava tazminata hükmedilmesi sonucunu doğurmaz.
Buna karşılık aynı hukuki sebebe dayanan birden fazla yatırımcı, ihtiyari dava arkadaşlığı kurarak tek dava açabilir (HMK m. 57). Aynı fonda zarar gören yatırımcılar için bu yol, masraf ve delil yönetimi açısından verimli bir seçenektir.
12. Delil Dosyası Nasıl Hazırlanır?
Serbest muhasebeci Murat Bey, bankasının mobil uygulamasında “düşük riskli, mevduata alternatif” notuyla önerilen bir para piyasası fonuna 2.000.000 TL yatırmıştır. Risk profili testinde “temkinli yatırımcı” olarak sınıflandırılmıştır. Fon tasfiyeye alınmış; ara ödeme ve tahmini nihai dağıtım sonrasında yaklaşık 700.000 TL'lik bir açık kalacağı anlaşılmıştır.
Portföy yönetim şirketine karşı talep, fonun para piyasası niteliğiyle bağdaşmayan varlıklara yatırım yapılması iddiasına dayanır ve TBK m.112 uyarınca kusursuzluğun ispatı şirkete düşer. Saklayıcı bakımından portföyün iç tüzüğe uygunluğunun denetlenip denetlenmediği (SPKn m.56/1-f) araştırılır. Bankaya karşı ise temkinli profildeki bir yatırımcıya ürünün “mevduat alternatifi” olarak sunulması, uygunluk ve bilgilendirme yükümlülükleri yönünden incelenir. Ödenen ara ödeme ve ileride geri kazanım hesabından gelecek tutarlar talepten mahsup edilir; dava şartı arabuluculuk ve TBK m.72'deki iki yıllık süre takvime alınır.
Tazminat davası için tasfiyenin bitmesini beklemek gerekir mi?
Zararın kesin miktarı tasfiye sonunda belli olur; ancak tazminat süreleri bu süreçte işlemeye devam eder. Belirsiz alacak davası (HMK m.107) bu durumda süreyi koruyan bir seçenektir.
Ara ödeme almak dava hakkını ortadan kaldırır mı?
Hayır. Alınan ara ödeme ve tasfiye ödemeleri talep edilecek zarardan düşülür; dava hakkını sona erdirmez.
Fonu satan banka “biz yalnızca aracıydık” diyor. Sorumluluğu yok mu?
Bankanın fonun yönetiminden doğan zarardan sorumlu olmaması, kendi satış ve bilgilendirme yükümlülüklerinden doğan sorumluluğunu kaldırmaz. Bu yükümlülüklerin ihlal edilip edilmediği somut belgelere göre değerlendirilir.
SPK'ya karşı dava açılabilir mi?
Hizmet kusuru ve bu kusurla zarar arasında illiyet bağı bulunması halinde idareye karşı tam yargı davası açılabilir. Dava öncesi bir yıllık idari başvuru süresi kaçırılmamalıdır.
Aynı fonda zarar gören yatırımcılar birlikte dava açabilir mi?
Evet. Aynı hukuki sebebe dayanan talepler için ihtiyari dava arkadaşlığı mümkündür (HMK m.57).
• Yalnızca tasfiyeyi beklemek: Tazminat ve idari başvuru süreleri tasfiye sürerken de işler.
• Tek bir davalıya yönelmek: Mali gücü zayıflamış bir portföy şirketine karşı alınan hüküm tahsil edilemeyebilir; saklayıcı ve dağıtıcının sorumluluğu ayrıca değerlendirilmelidir.
• Şişirilmiş fon fiyatını zarar saymak: Kâğıt üzerindeki değer üzerinden kurulan talepler, illiyet ve zarar unsurunda zayıf kalır.
• Pazarlama kayıtlarını kaybetmek: Uygulama bildirimleri ve SMS'ler zamanla silinir; ekran görüntüleri tarihli olarak saklanmalıdır.
• Arabuluculuk şartını atlamak: Dava şartı arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
Fon krizinde zararın tamamını tasfiye mekanizmasının karşılaması beklenmemelidir. Kalan zarar için portföy yönetim şirketi, yöneticiler, saklayıcı, dağıtıcı ve gerektiğinde idare arasındaki sorumluluk zincirinin doğru kurulması, doğru mahkemenin seçilmesi ve sürelerin korunması gerekir. Bu dosyalarda sonucu çoğu zaman ilk aylarda toplanan deliller belirler.
Küheylan Hukuk Bürosu; fon mağdurlarının tazminat taleplerinin hukuki dayanağının kurulması, delil dosyasının hazırlanması, arabuluculuk ve dava süreçleri ile idareye karşı tam yargı başvurularında yatırımcılara hukuki destek
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan açıklamalar, tablolar ve kurgusal senaryo, Küheylan Hukuk Bürosu tarafından 1 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuat ve kamuya açık resmi açıklamalar esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Metin hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; her somut olayın koşulları, sözleşme belgeleri ve uyuşmazlığın tarafları izlenecek yolu değiştirebilir. Süreler bakımından somut dosya üzerinden ayrıca değerlendirme yapılması gerekir. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu.
KÜHEYLAN HUKUK