KÜHEYLAN HUKUK
5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun ve AYM'nin 2023 Tarihli İptal Kararı Kapsamında Rehber 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ve Kasım 2026 tarihli resmî kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır.
Gazete, dergi, haber ajansı ve internet haber sitelerinde fikir ve sanat işlerinde ücretle çalışanlar, 4857 sayılı İş Kanunu'na değil, 5953 sayılı Basın İş Kanunu'na tabidir. Bu Kanun yazılı sözleşme zorunluluğu, mesleki kıdeme göre uzayan ihbar ve izin süreleri, gece yarısından sonra yüzde yüz zamlı fazla mesai ve yıllık ikramiye gibi genel iş hukukundan daha koruyucu kurallar içerir. Anayasa Mahkemesi 4.5.2023 tarihli kararıyla kıdem tazminatı için aranan beş yıllık çalışma şartını iptal etmiş, karar 14.6.2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Gazetecinin alacak davaları iş mahkemesinde görülür.
Kimler Gazeteci Sayılır?
5953 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre Türkiye'de yayımlanan gazete, internet haber siteleri, süreli yayınlar ile haber ve fotoğraf ajanslarında her türlü fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışanlar gazetecidir. İnternet haber siteleri, 7418 sayılı Kanun ile 2022 yılında kapsama açıkça eklenmiştir. Muhabir, editör, köşe yazarı, foto muhabiri, grafiker, sayfa sekreteri ve video editörü gibi unvanlar kapsamda yer alır; dağıtım, muhasebe veya teknik bakım gibi fikir ve sanat niteliği taşımayan işlerde çalışanlar ise İş Kanunu'na tabidir.
Kamu kurumlarında ve sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait şirketlerde memur ve hizmetli olarak çalışanlar Kanun kapsamı dışındadır (m.2). Radyo ve televizyon çalışanlarının durumu, işin niteliği ve kuruluşun yapısına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Gazeteci ile işveren arasındaki iş sözleşmesinin yazılı yapılması zorunludur ve sözleşmede işin türü, ücret ve gazetecinin kıdemi gösterilir (m.4). İş türü veya ücret değiştiğinde değişikliğin sözleşmeye yazılması da zorunludur. Mesleğe ilk giren gazeteci için deneme süresi en çok üç aydır (m.10).
Ücret her ay peşin ödenir (m.14). Kanun'un 14. maddesinin, geciken ücret için günlük yüzde beş fazla ödeme öngören ikinci fıkrası, Anayasa Mahkemesinin 25.12.2019 tarihli ve E.2019/108, K.2019/101 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve iptal 14.2.2020 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu iptal kararını kesinleşmemiş davalarda da uygulamaktadır. Gazeteciler her hizmet yılı sonunda en az bir aylık ücret tutarında ikramiyeye hak kazanır; iki yıl çalışan gazeteci sözleşmede belirlenen oranda terfiye hak kazanır.
Kıdem Tazminatı: Anayasa Mahkemesi Kararından Sonra Ne Değişti?
Kanun'un 6. maddesinin birinci fıkrası, kıdem tazminatı için aynı işyerinde en az beş yıl çalışmış olmayı şart koşuyordu. Anayasa Mahkemesi 4.5.2023 tarihli ve E.2021/62, K.2023/89 sayılı kararıyla bu fıkrayı ve tazminata ilişkin bir cümleyi iptal etmiş; karar 14.6.2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten sonra sona eren iş sözleşmelerinde beş yıllık çalışma şartı aranmamaktadır.
İşine son verilen gazeteciye her hizmet yılı veya küsuru için son aylık ücreti esas alınarak bir aylık ücret tutarında tazminat ödenir; ilk sözleşme yılında bu miktar hesaplanmaz. İptal sonrası asgari kıdem süresi bakımından hangi kuralın uygulanacağı öğretide tartışılmaktadır ve somut dosyada Yargıtay'ın güncel yaklaşımının izlenmesi gerekir. Kıdem, gazetecinin mesleğe ilk giriş tarihinden itibaren hesaplanır; ancak bir kez kıdem tazminatı alan gazetecinin kıdemi yeni işine girişinden itibaren yeniden başlar. İşverenin maddi imkânsızlığı mali şube kararıyla belgelenirse tazminat en çok dört taksitte ve bir yıl içinde ödenebilir.
Aynı işverene bağlı olarak kesintisiz en az beş yıl çalışmış gazetecinin işine son verilmesi, yazılı ihbardan itibaren üç ay geçtikten sonra geçerli olur; beş yıldan az çalışanlar için ihbar süresi bir aydır (m.6). Gazeteci ise en az bir ay önceden yazılı ihbarla sözleşmeyi her zaman feshedebilir (m.7). Bu süreler asgari olup sözleşmeyle artırılabilir. İş Kanunu'nun iş güvencesine ilişkin 18 ila 21. maddeleri kıyasen uygulanır; bu nedenle şartları taşıyan gazeteci işe iade davası da açabilir.
Kanun'un 11. maddesi basın mesleğine özgü bir haklı fesih sebebi tanır: Yayının yönelimi ve karakterinde gazetecinin şeref veya şöhretini zedeleyecek bariz bir değişiklik olursa gazeteci ihbar süresini beklemeden sözleşmeyi feshedebilir ve işverenin kusuruyla işten çıkarılmış gibi tazminata hak kazanır. Buna karşılık gazetecinin bilerek veya ağır ihmalle yayının itibarını zedeleyen davranışı işveren için derhal fesih sebebidir.
Günlük çalışma süresi gece ve gündüz devrelerinde sekiz saattir. Fazla çalışmanın her saati için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası, gece saat 24'ten sonraki fazla çalışmalar için bir misli fazlası ödenir; fazla mesai günde üç saati geçemez (Ek m.1). Her altı günlük çalışmanın ardından bir gün, devamlı gece çalışanlar için iki gün hafta tatili verilir (m.19).
Günlük yayında en az bir yıl çalışmış gazeteciye yılda dört hafta, meslekte on yılı aşkın hizmeti olana altı hafta ücretli izin verilir; kıdem aynı işyerine göre değil, meslekteki toplam hizmete göre hesaplanır (m.21). İzin vermeyen veya izin ücretini ödemeyen işveren, ücret toplamını iki kat ödemekle yükümlüdür (m.29).
Olay Özet Formu: Kurgusal örnek: Mesleğe 2017 yılında başlayan bir internet haber sitesi editörü, 2023 başında yeni bir siteye geçmiş ve burada üç yıl çalıştıktan sonra 2026 yılında işveren tarafından ihbar süresi verilmeden işten çıkarılmıştır. Yazılı sözleşmesi bulunmamakta, düzenli olarak gece yarısından sonra çalışmaktadır. Süreç: Editör, arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamaması üzerine iş mahkemesinde kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık ikramiye, fazla mesai ve izin ücreti alacakları için dava açmıştır. İşveren, yazılı sözleşme olmadığını ve beş yıllık şartın dolmadığını savunmuştur. Sonuç: Yazılı sözleşme zorunluluğu işverene yüklenmiş bir yükümlülüktür; sözleşmenin yapılmamış olması gazetecinin Kanun'dan doğan haklarını ortadan kaldırmaz. İş sözleşmesi Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğünden sonra sona erdiğinden beş yıllık şart aranmaz. Beş yıldan az çalıştığından bir aylık ihbar tazminatı, saat 24'ten sonraki fazla çalışmalar için bir misli zamlı ücret ve meslekteki toplam kıdem esas alınarak izin ücreti talep edilebilir.
Gazetecilerde kıdem tazminatı tavanı uygulanır mı?
Hayır. Yargıtay, 5953 sayılı Kanun'da kıdem tazminatı tavanı öngörülmediğini ve hesap yönünden bir üst sınır bulunmadığını kabul etmektedir (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 18.12.2017, E.2017/43471, K.2017/28825). Kıdem tazminatının yirmi dört aylığı aşmayan kısmı gelir vergisinden istisnadır.
İstifa eden gazeteci kıdem tazminatı alabilir mi?
Kural olarak hayır. Ancak Kanun'un 11. maddesindeki yayın karakterinin değişmesi veya İş Kanunu'nun haklı fesih sebepleri gibi bir nedenle sözleşmeyi fesheden gazeteci tazminata hak kazanabilir.
Basın kartı olmayan bir çalışan 5953 sayılı Kanun'dan yararlanır mı?
Evet. Kanun'un uygulanması basın kartına bağlı değildir; belirleyici olan işin fikir ve sanat niteliği taşıması ve ücret karşılığı yapılmasıdır.
Gazetecinin ölümü hâlinde ailesine ödeme yapılır mı?
Evet. Eş ve çocuklara, bunlar yoksa geçimi gazeteciye bağlı aile bireylerine, aylık ücretin üç katından az olmamak üzere kıdem tutarında ölüm tazminatı ödenir (m.18).
Ücret alacakları ne zaman zamanaşımına uğrar?
Ücret ve benzeri dönemsel alacaklarda Türk Borçlar Kanunu'nun 147. maddesindeki beş yıllık zamanaşımı uygulanır. Tazminat alacakları bakımından süre somut olaya göre ayrıca belirlenmelidir.
●Alacakların İş Kanunu hükümlerine göre hesaplanması ve 5953 sayılı Kanun'daki yüksek zamların gözden kaçırılması. ●Meslekteki toplam kıdemi gösteren eski işyeri kayıtlarının toplanmaması. ●İbraname imzalanırken alacak kalemlerinin ve tutarlarının ayrıntılı kontrol edilmemesi. ●Arabuluculuk başvurusunda tüm alacak kalemlerinin tek tek sayılmaması. ●Gece yarısından sonraki çalışmaların yayın sistemi kayıtları ve yazışmalarla belgelenmemesi.
5953 sayılı Kanun, gazeteciye genel iş hukukundan daha geniş haklar tanıyan özel bir koruma rejimidir; ancak Anayasa Mahkemesinin iptal kararları ve internet haber sitelerinin kapsama alınmasıyla birlikte alacak hesaplamaları daha teknik hâle gelmiştir. Doğru kanunun ve doğru kıdem süresinin esas alınması, alacak tutarını doğrudan değiştirir. Küheylan Hukuk Bürosu, gazetecilerin ve medya kuruluşlarının iş sözleşmelerinin hazırlanmasında, fesih süreçlerinde ve iş mahkemesindeki alacak ve işe iade davalarında hukuki destek sunmaktadır.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her iş ilişkisinin kendine özgü koşulları sonucu değiştirebilir. Fesih, ibraname ve dava süreçlerinden önce bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye olunur. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu. Tüm Hakları Saklıdır.
KÜHEYLAN HUKUK