KÜHEYLAN HUKUK
4458 sayılı Gümrük Kanunu m.46, m.50, m.70, m.177 ila m.180, m.242; Gümrük Yönetmeliği; Tasfiye Yönetmeliği (RG 25.06.2013) 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ve Kasım 2026 tarihli resmî kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır.
Türkiye'ye gelen eşya için kanuni süreler içinde gümrükçe onaylanmış bir işlem başlatılmazsa ya da tescil edilen beyannamenin işlemleri süresinde tamamlanmazsa, eşya tasfiyelik hâle gelir. Tasfiyelik eşya; ihale, perakende satış, tahsis, ihraç kaydıyla satış veya imha yoluyla elden çıkarılır. Eşya sahibi, ihale ilanı yayımlanana kadar cezaları, giderleri ve eşyanın CIF değerinin %1'ini ödeyerek eşyayı kurtarabilir; bu oran ikinci başvuruda %3'tür. İlan sonrasında ve satıştan önce yapılan başvurularda oran %10'a çıkar. Satış gerçekleşirse bedelden masraflar, vergiler ve cezalar düşülür; kalan tutar için bir yıl içinde başvurulmalıdır.
Eşya Hangi Durumlarda Tasfiyelik Hâle Gelir?
Gümrük Kanunu'nun 177. maddesi, tasfiyelik eşya hâllerini sayar. Uygulamada en sık rastlanan iki durum vardır. Birincisi, geçici depolama yerine konulan eşya için Kanun'un 46. maddesine göre belirlenen süreler içinde gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayini için gerekli işlemlere başlanmamasıdır (m.50, m.177/1-b). Gümrük Yönetmeliği'nde bu süreler, deniz yoluyla gelen eşyada 45 gün, diğer yollarla gelen eşyada 20 gün olarak düzenlenmiştir. İkincisi, beyannamesi tescil edilen eşyanın işlemlerinin süresinde tamamlanmamasıdır (m.70, m.177/1-e).
Bunların yanında gümrüğe terk edilen eşya, posta yoluyla gelip alınmayan eşya, çabuk bozulan veya saklanması masraflı olan eşya ile ithali yasak ya da belgeye bağlı olduğu hâlde belgesiz getirilen eşya da tasfiyeye tabidir. 5607 sayılı Kanun kapsamında el konulan ve iadesine karar verildiği hâlde tebliğden itibaren 30 gün içinde teslim alınmayan eşya da tasfiye edilir (m.177/2-b).
Tasfiye Hangi Yollarla Yapılır?
Kanun'un 178. maddesine göre tasfiyelik eşya; ihale yoluyla satış, yeniden ihraç amaçlı satış, perakende satış, kamu kuruluşları ile özel kanunla kurulan vakıf ve derneklere tahsis, imha veya özel yolla tasfiye edilir. Tasfiyelik eşyanın tespit ve tahakkuk belgeleri 30 gün içinde tasfiye idaresine gönderilir. Tasfiye idaresi de eşyayı 30 gün içinde teslim almakla yükümlüdür (m.177/4).
Tasfiye kararı verilen eşya bulunamazsa, ithal eşyası için CIF kıymeti ile buna ilişkin gümrük vergileri sorumlusundan tahsil edilir (m.177/3). Taşınması güç, masraflı veya hacimli eşya bulunduğu yerde tasfiye edilebilir. Tasfiye Yönetmeliği, bu durumda tasfiye süresinin altı ayı geçemeyeceğini öngörür.
Tasfiyelik Eşya Geri Alınabilir mi?
Kanun'un 179. maddesi, eşya sahibine önemli bir kurtarma imkânı tanır. İhaleye çıkarılacak veya perakende satılacak eşya için, ihale ilanının yayımlandığı veya perakende satış kararının alındığı tarihe kadar gümrük idaresine başvurularak eşyanın bir gümrük rejimine tabi tutulması veya yeniden ihracı istenebilir. Bu talebin kabulü, varsa cezalar ile ambarlama, elleçleme ve diğer giderlerin ve eşyanın döviz cinsinden CIF değerinin %1'inin ödenmesine bağlıdır. Bu imkândan ikinci kez yararlanılmak istenirse oran %3 olarak uygulanır.
Başvuru ihale ilanı yayımlandıktan veya perakende satış kararı alındıktan sonra, ancak satış gerçekleşmeden önce yapılırsa ödenecek oran CIF değerinin %10'una çıkar. Bunun dışındaki başvurular kabul edilmez. Gümrüğe terk edilen eşya, ithali yasak olan veya belgesiz getirilen eşya ve kaçakçılık nedeniyle tasfiyelik hâle gelen eşya bu imkândan yararlanamaz (m.179/2). Bu nedenle tasfiye riskiyle karşılaşıldığında zamanlama, maliyeti doğrudan belirleyen unsurdur.
Tasfiye yöntemleri İhale, ihraç amaçlı satış, perakende satış, tahsis, imha, özel yol (m.178)
İlandan önce kurtarma Cezalar ve giderler ile CIF değerinin %1'i; ikinci başvuruda %3 (m.179)
Kurtarılan Eşyanın Vergisi Hangi Tarihe Göre Hesaplanır?
Danıştay 7. Dairesi, 10.11.2022 tarihli ve E.2019/1612, K.2022/4402 sayılı kararında, beyannamesi tescil edilmiş ancak 30 gün içinde işlemleri tamamlanmadığı için tasfiyelik hâle gelen eşya meselesini incelemiştir. Eşyası CIF değerinin %1'i ödenerek kurtarılan ithalatçı yönünden, beyanname iptal edilmedikçe vergilerin ilk beyannamenin tescil tarihindeki döviz kuru ve vergi oranlarına göre hesaplanacağına karar verilmiştir. Daire, idarenin fiili ithalat tarihindeki kur ve ÖTV oranları üzerinden yaptığı ek tahakkuku iptal eden kararı onamıştır.
Bu içtihat, döviz kurlarının ve ÖTV oranlarının hızla değiştiği dönemlerde ithalatçı lehine belirgin bir mali fark yaratır. Ek tahakkuk yapılması hâlinde, Gümrük Kanunu'nun 242. maddesi uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içinde itiraz edilmelidir.
Satış Bedeli Nasıl Paylaştırılır?
Kanun'un 180. maddesine göre geçici depolama ve beyanname süresi aşımı nedeniyle tasfiye edilen eşyanın satış bedelinden sırasıyla hizmet karşılığı alacaklar ve yapılmış masraflar, gümrük vergileri, satış masrafları ve para cezaları düşülür. Artan tutar eşya sahibi adına emanet hesabına alınır. Bu tutarın iadesi için emanete alındığı tarihten itibaren bir yıl içinde başvurulmalıdır. Süresinde alınmayan para Ticaret Bakanlığı döner sermaye işletmesine irat kaydedilir (m.180/1, m.180/6).
Kaçakçılık soruşturmasında el konulup satılan eşya ve taşıtların bedeli ise sahibi adına emanete alınır. Mahkeme iade kararı verirse bu bedel sahibine ödenir; ancak tasfiye edilen eşyanın gümrük vergileri iade edilmez (m.180/2). Taşıtların tasfiyesinde satılamaz, haciz ve rehin gibi şerhler tasfiye kararıyla kalkmış sayılır; iade hâlinde şerh alacaklıları öncelikle ödenir (m.180/4).
Olay Özet Formu: Kurgusal örnek: Makine yedek parçası ithal eden bir şirket, tedarikçiden gelen belgelerdeki eksiklik nedeniyle deniz yoluyla gelen konteyneri için 45 gün içinde beyanname veremiş, eşya tasfiyelik hâle gelmiştir. Şirket durumu, eşyanın ihale listesine alınacağı bilgisini öğrendiğinde fark etmiştir. Süreç: İhale ilanı yayımlanmadan önce gümrük idaresine başvurulmuş, ardiye ve elleçleme giderleri ile eşyanın CIF değerinin %1'i ödenerek serbest dolaşıma giriş beyannamesi tescil ettirilmiştir. Şirket bu imkândan ilk kez yararlandığı için %1 oranı uygulanmıştır. Sonuç: İlandan önce yapılan başvuru, %10'luk ağır maliyetin ve eşyanın kaybedilmesi riskinin önüne geçmiştir. Tasfiye sürecinde zamanlama, eşya sahibinin katlanacağı maliyeti doğrudan belirler; bu nedenle tasfiyelik hâle gelen eşya için gecikmeden işlem başlatılmalıdır.
Gümrükte eşya ne kadar bekleyebilir?
Geçici depolama yerindeki eşya için deniz yoluyla gelenlerde 45 gün, diğer yollarla gelenlerde 20 gün içinde gümrükçe onaylanmış bir işlem başlatılmalıdır. Aksi hâlde eşya tasfiyelik hâle gelir.
Tasfiyelik eşya geri alınabilir mi?
Alınabilir. İhale ilanından önce yapılan başvuruda cezalar ve giderler ile CIF değerinin %1'i, ilandan sonra satıştan önce yapılan başvuruda ise %10'u ödenerek eşya kurtarılabilir.
Her tasfiyelik eşya kurtarılabilir mi?
Hayır. Gümrüğe terk edilen, ithali yasak olan, belgesiz getirilen ve kaçakçılık kapsamında tasfiyelik hâle gelen eşya bu imkândan yararlanamaz.
Satış bedelinden artan para nasıl alınır?
Masraflar, vergiler ve cezalar düşüldükten sonra kalan tutar emanete alınır. Emanete alındığı tarihten itibaren bir yıl içinde başvurularak iadesi istenmelidir.
Kurtarılan eşyanın vergisi bugünkü kurdan mı hesaplanır?
Danıştay'a göre ilk beyanname iptal edilmedikçe vergiler, o beyannamenin tescil tarihindeki kur ve vergi oranlarına göre hesaplanır.
Eşya bulunamazsa ne olur?
Tasfiyesine karar verilen eşya bulunamazsa, ithal eşyası için CIF kıymeti ile buna ilişkin gümrük vergileri sorumlusundan tahsil edilir.
Geçici depolama süresinin takip edilmemesi ve eşyanın tasfiyelik hâle gelmesi. Kurtarma başvurusunun ihale ilanından sonraya bırakılması ve %10 oranıyla karşılaşılması. Beyanname tescil edildikten sonra işlemlerin süresinde tamamlanmaması. Satış bedelinden artan tutar için bir yıllık başvuru süresinin kaçırılması. Ek tahakkuk yapıldığında tescil tarihindeki kur ve oran avantajının savunmada kullanılmaması.
Tasfiye süreci, ithalatçıların çoğu zaman bir belge eksikliği veya süre takibi hatası nedeniyle karşılaştığı, ancak doğru zamanda müdahale edildiğinde maliyeti önemli ölçüde sınırlanabilen bir süreçtir. Küheylan Hukuk Bürosu, tasfiyelik hâle gelen eşyanın kurtarılması, tasfiye kararlarına ve ek tahakkuklara itiraz, satış bedelinin iadesi ve el konulan eşyanın tasfiyesine ilişkin uyuşmazlıklarda hukuki destek sunmaktadır.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları, sonucu değiştirebilir. Başvuru, itiraz ve dava sürelerinin kaçırılmaması için süreç başlamadan önce bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye olunur. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu. Tüm Hakları Saklıdır.
KÜHEYLAN HUKUK