KÜHEYLAN HUKUK
22 Ekim 2025
Bu rehber, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ve ilgili yönetmelikler esas alınarak 2026 yılı itibarıyla güncellenmiştir.
Özet El koyma, soruşturma sürecinde delil güvenliği için uygulanan geçici bir tedbirdir; müsadere ise mahkemenin kesinleşmiş hükmüyle mülkiyetin kalıcı olarak devlete geçmesidir. Bulundurulması kendi başına suç olmayan eşyalar, gümrüklenmiş değerinin tamamı tutarında teminat yatırılarak; suçta kullanılan araçlar ise kasko değerinin %25'i oranında teminat yatırılarak yargılama bitmeden sahibine iade edilebilir. Adli el koymaya 7 gün içinde Sulh Ceza Hakimliği'ne, idari cezalara ise 15 gün içinde gümrük idaresine itiraz edilebilir.
El Konulan Malın Mülkiyeti Otomatik Olarak Devlete mi Geçer?
Gümrükte bir eşyaya veya araca el konulduğunda birçok kişi bunun kalıcı bir kayıp olduğunu düşünür. Oysa el koyma ile müsadere aynı şey değildir; el koyma geçici bir tedbirdir ve yargılama sonuçlanmadan önce belirli şartlarla eşya veya araç sahibine geri verilebilir. Bu farkın bilinmemesi, hem bireylerin hem de lojistik firmalarının süre kaçırıp telafisi güç kayıplar yaşamasına neden olur.
Bu rehberde el koyma ve müsadere kavramları arasındaki fark, eşya ve araçların teminatla iadesi şartları, itiraz süreleri ve tasfiye riski ele alınmaktadır.
El koyma, soruşturma veya kovuşturma evresinde delil güvenliğini sağlamak amacıyla mahkeme, savcılık veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde gümrük idaresince uygulanan geçici bir tedbirdir; bu aşamada mülkiyet devlete geçmez, yalnızca askıya alınır. Müsadere ise ceza yargılamasının sonunda, mahkemenin kesinleşmiş hükmüyle suçta kullanılan veya suçtan elde edilen eşya ve araçların mülkiyetinin kalıcı olarak devlete geçmesidir.
5607 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca, kaçakçılık suçunun konusunu oluşturması nedeniyle el konulan eşya gümrük idaresinin muhafazasına teslim edilir. Bulundurulması, üretilmesi veya satılması kendi başına suç teşkil etmeyen eşyalar (tekstil malzemesi, ticari elektronik ürün, lüks tüketim malı gibi), gümrüklenmiş değerinin eşiti tutarında bir teminatın soruşturma evresinde hakimlikten, kovuşturma evresinde mahkemeden talep edilerek yatırılması hâlinde sahibine iade edilebilir. Yargılama sonunda sanık beraat ederse teminat aynen iade edilir; mahkumiyet hâlinde teminat hazineye irat kaydedilir.
Buna karşılık uyuşturucu madde, kaçak silah, sahte para veya ithali tamamen yasaklanmış kültür varlığı gibi münhasıran bulundurulması suç olan eşyalar, teminatla dahi olsa sahibine iade edilmez; bu ürünler imha veya kamu kurumlarına devir prosedürüne tabi tutulur.
Kaçak eşya taşımacılığında kullanılan lojistik araçlara, özellikle uluslararası taşımacılık yapan tır ve dorselere el konulması, taşımacılık şirketleri için ciddi bir ticari risk oluşturur. Kanun koyucu bu mağduriyeti önlemek için araç iadesini özel şartlara bağlamıştır.
5607 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, suçta kullanılan taşıtın kasko değerinin %25'i oranında bir teminatın ilgili gümrük saymanlığına yatırılması hâlinde araç sahibine iade edilir. Bu hakkın kullanılabilmesi için hakim veya mahkeme kararı gerekir; teminat yatırıldıktan sonra araç, üzerindeki satılamaz/devredilemez şerhi korunarak işletilmek üzere sahibine teslim edilir.
Yurt dışından getirilen lüks araçların usulsüz fatura veya ÖTV beyanı nedeniyle el konulması durumunda ise, gümrük vergilerinin eksik ödenmesi nedeniyle el konulan kara taşıtlarının iadesine ilişkin yönetmelik hükümleri uygulanır. Aracın el konulduğu tarihteki eksik ödenmiş gümrük vergilerinin, faiz ve cezalarıyla birlikte ödenmesi hâlinde araç sahibine iade edilir. Bu ödemenin yasal süre içinde yapılması, ceza davasının seyrini etkin pişmanlık hükümleri bağlamında olumlu etkiler.
1. El Koyma Gümrük Muhafaza / Emniyet Olay yeri tespit tutanağı; eşya antrepoya çekilir, araç yediemin Tutanağı otoparkına bağlanır.
2. Değer Tespiti Gümrük Müdürlüğü / Ekspertiz Gümrüklenmiş değer veya kasko değeri raporu; teminat miktarı resmen belirlenir.
3. İade Talebi Sulh Ceza Hakimliği veya Ceza Gerekçeli dilekçe ve teminat makbuzu. Mahkemesi
4. Teslim ve İade Gümrük Muhafaza Müdürlüğü Mahkeme iade kararı; araç veya eşya sahibine adli şerhlerle teslim edilir.
Olay Özeti Mersin merkezli bir uluslararası lojistik firmasının tırında, şoförün gümrük memurlarından gizli olarak dorsenin taban bölmesine sakladığı 1000 paket kaçak sigara ele geçirilmiştir. Gümrük muhafaza ekipleri hem sigaralara hem de piyasa değeri yüksek olan tır çekicisine ve dorseye el koymuştur.
Yargılama ve İspat Süreci Şirket, sahiplerinin suçtan haberdar olmadığını iyi niyetli üçüncü kişi konumunda olduklarını ispatlamış ve aracın kasko değerinin %25'i oranındaki teminatı gümrük veznesine yatırarak tırın kısa süre içinde şirkete iadesini sağlamıştır.
Yargılama sonunda şoför ceza almış, şirket hakkında ise tırın müsadere edilmeyerek kalıcı olarak iadesine karar verilmiştir. Böylece şirketin ticari faaliyetlerinin durması engellenmiştir.
Gümrük idaresi veya kolluk tarafından haksız yere malına veya aracına el konulduğunu düşünenler için sıkı başvuru süreleri öngörülmüştür. Hakimlik tarafından verilen veya savcılıkça uygulanan el koyma kararına karşı, öğrenme tarihinden itibaren 7 gün içinde Sulh Ceza Hakimliği'ne yazılı dilekçeyle itiraz edilmelidir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu kapsamında kesilen idari para cezalarına ve el koyma kararlarına karşı ise tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde bir üst gümrük amirine veya Gümrük Bölge Müdürlüğü'ne idari itiraz yapılmalı; bu itirazın reddi hâlinde İdare Mahkemesi'nde dava açılmalıdır.
Teminat süresinde yatırılmazsa ne olur? Kasko değerinin %25'i oranındaki teminat, kararın tebliğinden itibaren yasal süre içinde yatırılmazsa gümrük idaresi aracı tasfiye (satış) prosedürüne dahil edebilir. Araç tasfiye edildikten sonra dava kazanılsa dahi aynen iade mümkün olmaz, yalnızca bedel iadesi alınabilir.
Aracı iyi niyetle satın aldıysam yine de el koymaya maruz kalır mıyım? Evet, aracın kendisi el koymaya konu olabilir; ancak iyi niyetli alıcı, eksik ödenen vergi ve cezaları ödeyerek aracı iade alabilir ve uğradığı zararı satıcıya karşı ayrı bir rücu davasıyla talep edebilir. Dikkat: Süreçte Sık Yapılan Hatalar İtiraz süresinin kaçırılması: 7 ve 15 günlük süreler kesin sürelerdir; bu sürelerin kaçırılması kararın kesinleşmesine ve tasfiye riskinin doğmasına yol açar. Teminat türünün yanlış belirlenmesi: Eşyada gümrüklenmiş değerin tamamı, araçta ise kasko değerinin %25'i esas alınır; bu oranların karıştırılması başvurunun reddine neden olabilir.
Gümrükte el konulan eşya ve araçların iadesi, ceza hukuku, idare hukuku ve gümrük mevzuatının eş zamanlı uygulanmasını gerektiren teknik bir süreçtir. Dilekçelerde yapılacak bir usul hatası veya kastın yokluğuna ilişkin argümanların eksik sunulması, malın kalıcı olarak devlet mülkiyetine geçmesi veya tasfiye edilmesiyle sonuçlanabilir.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar ve örnek olay Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları sonucu değiştirebileceğinden, sürecin ilk aşamasından itibaren gümrük ve ceza hukukunda deneyimli bir avukattan destek alınması tavsiye olunur. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu. Tüm Hakları Saklıdır.
Küheylan Hukuk Bürosu — Burhaniye Mh. Neşetbey Sk. No:12/5 Kat:5 Daire:3 Üsküdar/İstanbul — info@kuheylan.av.tr — kuheylanhukuk.com
KÜHEYLAN HUKUK