KÜHEYLAN HUKUK
İzinsiz Fotoğraf ve İçerik Kullanımı: Telif İhlalinde Üç Kat Tazminat (FSEK m.68) 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında fotoğraf, video ve metinlerin izinsiz kullanımında rayiç bedel, üç kat telif tazminatı, manevi tazminat, içerik kaldırma ve ceza yolu Bu rehber, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi içtihatları esas alınarak 2026 itibarıyla güncellenmiştir.
İnternet sitesinde, sosyal medya hesabında veya reklam materyalinde izinsiz kullanılan bir fotoğraf, eser sahibine sözleşme yapılsaydı alınabilecek bedelin üç katına kadar tazminat isteme hakkı verir. Bu talep için kullananın kusuru ya da eser sahibinin uğradığı zarar ayrıca ispatlanmaz; kullanan tarafın bu fotoğraftan kazanç elde etmemiş olması da sonucu değiştirmez. Adın belirtilmemesi veya logonun kaldırılması ise ayrıca manevi tazminat sebebidir. Bu rehberde fotoğrafın hangi hâllerde eser sayıldığı, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (FSEK) 68. maddesindeki üç kat tazminatın nasıl hesaplandığı, manevi haklar, içerik kaldırma usulü ve şikâyete bağlı ceza yolu, Yargıtay'ın 2024-2025 kararlarıyla birlikte açıklanmaktadır.
1. Her Fotoğraf Eser midir?
FSEK'e göre eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ve kanunda sayılan türlerden birine giren fikir ve sanat ürünüdür. Estetik değeri bulunan fotoğrafik eserler güzel sanat eserleri arasında sayılır (FSEK m.4/1-5); bedii vasfı bulunmayan teknik ve ilmi mahiyetteki fotoğraflar ise ilim ve edebiyat eserleri arasında korunur (m.2/1-3). Videolar ve belgeseller sinema eseri olarak değerlendirilir (m.5).
Uygulamada belirleyici olan, fotoğrafçının kadraj, ışık, açı, zamanlama ve kurgu tercihleriyle esere kendi özelliğini yansıtıp yansıtmadığıdır. Herkesin çekebileceği bir mekânın görüntüsü olması tek başına eser niteliğini ortadan kaldırmaz. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin onadığı bir kararda, İstanbul'un bilinen mekânlarında yapılan çekimlerden oluşan bir belgeselin, sinematik anlatım bakımından belli bir düzeyin üzerinde olduğu ve sahibinin hususiyetini taşıdığı kabul edilmiş; davalının "herkesin çekebileceği görüntüler" savunması sonuç doğurmamıştır (11. HD, 20.11.2025, E.2025/1982, K.2025/6890).
2. Hangi Haklar İhlal Edilir?
İzinsiz kullanım çoğu zaman birden fazla hakkı aynı anda ihlal eder. Mali haklar eserin ekonomik değerini, manevi haklar ise eser sahibi ile eseri arasındaki kişisel bağı korur.
Manevi haklar, eser sahibinin kullanıma izin verdiği durumlarda da sürer. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin incelediği bir dosyada yerel mahkeme, fotoğraflarını bedelsiz kullanıma açan bir fotoğrafçının adına 197 fotoğrafta yer verilmemesini ad belirtme hakkının ihlali olarak değerlendirmiş ve manevi tazminata hükmetmiştir (dosyaya ilişkin Yargıtay kararı: 11. HD, 06.11.2024, E. 2024/2743, K.2024/7761). Bedelsiz izin, adın belirtilmesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
3. Üç Kat Telif Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
FSEK m.68'e göre eseri yazılı izin almadan çoğaltan, yayan veya umuma ileten kişiden, izin verilseydi sözleşmeyle istenebilecek bedelin ya da rayiç bedelin en çok üç kat fazlası istenebilir. Bu düzenleme varsayımsal bir sözleşme ilişkisine dayanır. Bu nedenle yukarıda anılan 2025 tarihli dosyada, kusurun ve zararın ispatının aranmadığı, davalının kullanım nedeniyle gelir elde etmediği savunmasının sonuca etkili olmadığı kabul edilmiş ve 80.261,73 TL telif tazminatı ile 50.000 TL manevi tazminata ilişkin karar onanmıştır.
Rayiç bedel bilirkişi tarafından; eser sahibinin tanınırlığı ve emsal satışları, eserin niteliği, kullanım ortamı ve süresi, coğrafi kapsamı ve ticari amaç taşıyıp taşımadığı dikkate alınarak belirlenir. Aynı kararda, varsayımsal sözleşmeyle tek bedel karşılığında birden fazla kullanım yapılabileceği gözetilerek her yayın için ayrı rayiç hesaplanmaması da isabetli bulunmuştur. Eser sahibinin daha önce benzer kullanımlar için düzenlediği faturalar, hesaplamada en güçlü emsaldir.
Üç kat tazminat yerine haksız fiil hükümlerine göre gerçek zararın tazmini de istenebilir; bu yolda kusur aranır (m.70/2). Tecavüz edenin elde ettiği kârın devri de ayrıca talep edilebilir (m.70/3). Manevi hakların ihlali hâlinde ise manevi tazminat istenir (m.70/1).
Delil tespiti: İhlal içeren sayfa, paylaşım ve reklamların tarih ve adres bilgisiyle tespit edilmesi gerekir. İçerik silinebileceğinden noter tespiti veya mahkemeden delil tespiti istenmesi yerinde olur.
Eser sahipliğinin ispatı: Orijinal dosya, çekim verileri (EXIF), ilk yayım kayıtları ve eserde yer alan ad veya filigran, eser sahipliği karinesinin (m.11) dayanaklarıdır.
İhtarname: Kullanımın durdurulması ve bedelin ödenmesi talep edilir. Bu aşamada çoğu dosya sulhle kapanır.
Arabuluculuk: Fikri mülkiyet mevzuatından doğan davalar ticari dava niteliğinde olduğundan, para alacağı içeren tazminat talepleri için dava öncesinde arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.4/1-d, m.5/A).
Dava: Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde tecavüzün tespiti, durdurulması (m.66-67), telif tazminatı ve manevi tazminat birlikte talep edilir (m.76).
FSEK Ek-4. madde, internette hak ihlali içeren içerikler için özel bir usul öngörür. Hak sahibi önce içerik sağlayıcısına başvurarak ihlalin üç gün içinde durdurulmasını ister. İhlal devam ederse Cumhuriyet savcılığına başvurulur ve savcılık aracılığıyla servis sağlayıcıdan, içerik sağlayıcısına verilen hizmetin üç gün içinde durdurulması istenir. Kişilik haklarına ilişkin içerik kaldırma talepleri ise farklı bir rejime tabidir; bu konu Küheylan Hukuk Bürosu'nun İnternetten İçerik Kaldırma rehberinde ayrıca ele alınmaktadır.
Bir eseri hak sahibinin yazılı izni olmaksızın çoğaltan, işleyen veya umuma ileten kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur (FSEK m.71/1). Başkasının eserine kendi adını koymak da ayrıca suçtur (m.71/2). Bu suçlar şikâyete bağlıdır; şikâyetin geçerli olması için hak sahipliğini gösteren belgelerin şikâyet süresi içinde Cumhuriyet başsavcılığına sunulması gerekir, aksi hâlde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (m.75). Şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır (TCK m.73/1). Uygulamada ceza yolu, hukuk davasına paralel olarak, özellikle ticari ölçekteki ihlallerde ve kimliği belirsiz kullanıcılara karşı tercih edilir.
Ödüllü bir fotoğrafçı, kendi sosyal medya hesabında paylaştığı bir Kapadokya gün doğumu fotoğrafının, bir tur şirketinin internet sitesinde ve reklam afişlerinde adı belirtilmeden ve filigranı kırpılarak kullanıldığını fark etmiştir. Şirket, fotoğrafı internetten bulduğunu ve satıştan doğrudan bir gelir elde etmediğini belirtmektedir.
Fotoğrafın kadraj, ışık ve zamanlama tercihleri sahibinin hususiyetini yansıttığından eser niteliğindedir. Sosyal medyada paylaşılması, eserin başkalarınca serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez. Şirketin kullanımı çoğaltma ve umuma iletim haklarını, filigranın kırpılması ve adın yazılmaması ise manevi hakları ihlal etmektedir. Fotoğrafçı, önce internet sayfasının ve afişlerin noter tespitini yaptırmalı, ardından ihtarname ile kullanımın durdurulmasını ve bedel ödenmesini talep etmelidir. Sulh sağlanamazsa arabuluculuk sonrasında FSEK m.68'e göre rayiç bedelin üç katı ve m.70/1'e göre manevi tazminat istenebilir. 2025 tarihli Yargıtay kararı uyarınca şirketin gelir elde etmediği savunması telif tazminatını etkilemez; rayiç bedelin belirlenmesinde fotoğrafçının önceki lisans faturaları ve reklam kullanımının kapsamı esas alınır.
Kaynak göstermek veya fotoğrafçıyı etiketlemek izin yerine geçer mi?
Hayır. Kaynak göstermek manevi hakkın gereğidir; ancak mali hakların kullanımı için eser sahibinin yazılı izni gerekir (FSEK m.52). İzinsiz kullanımda kaynak gösterilmesi yalnızca manevi hak ihlalini ortadan kaldırabilir.
Fotoğraf Google'da serbestçe bulunuyorsa kullanılabilir mi?
İnternette erişilebilir olmak, eserin kamuya mal olduğu anlamına gelmez. Koruma, eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl devam eder (m.27). Lisans koşulları belirtilmemiş bir görsel, izin alınmadan ticari amaçla kullanılmamalıdır.
Kendi fotoğrafım başkası tarafından reklamda kullanıldı. Ne yapabilirim?
Fotoğrafta görünen kişinin rızası olmadan resim ve portrelerin teşhir veya başka suretle umuma arz edilmesi FSEK m.86 ile yasaklanmıştır; ayrıca kişilik hakkı ihlali nedeniyle tazminat istenebilir. Fotoğrafı çeken kişinin telif hakları bu taleplerden bağımsızdır.
İhlal eden kişi fotoğrafı kaldırırsa tazminat sorumluluğu ortadan kalkar mı?
Hayır. Kaldırma, tecavüzün devamını önler; ancak geçmiş kullanım için telif tazminatı ve manevi tazminat talep edilebilir. Tazminat talepleri haksız fiil zamanaşımına tabidir (TBK m.72).
Fotoğrafçı bir işletmenin çalışanıysa haklar kime aittir?
İşçi veya memurların işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar, aksi kararlaştırılmadıkça işverene aittir (FSEK m.18/2). Ancak fotoğrafın görev kapsamında çekildiğinin ispatı gerekir; görev dışı çekimlerde haklar fotoğrafçıda kalır.
İhlali tespit ettirmeden ihtar çekmek: İhtar sonrası içerik silinirse ihlalin kapsamı ve süresi ispat edilemeyebilir.
Eser sahipliği delillerini saklamamak: Orijinal dosyalar ve ilk yayım kayıtları olmadan karine zayıflar.
Rayiç bedeli emsalsiz talep etmek: Önceki lisans faturaları veya sektör tarifeleri sunulmadığında bilirkişi düşük bir bedel belirleyebilir.
Arabuluculuğu atlamak: Tazminat talebi içeren davada arabuluculuk başvurusu yapılmaması, bu talebin usulden reddine yol açar.
Ceza şikâyetinde hak sahipliği belgelerini sunmamak: Belgeler şikâyet süresinde verilmezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
İzinsiz fotoğraf ve içerik kullanımı, FSEK'in üç kat tazminat düzenlemesi sayesinde eser sahibi açısından ispatı görece kolay, ihlal eden açısından ise maliyeti yüksek bir uyuşmazlıktır. Sonucu; eser sahipliğinin belgelenmesi, ihlalin zamanında tespiti ve rayiç bedelin güçlü emsallerle ortaya konması belirler.
Küheylan Hukuk Bürosu, fotoğrafçılar, içerik üreticileri ve ajanslar adına ihlal tespiti, ihtarname, içerik kaldırma ve tazminat süreçlerini; içerik kullanan işletmeler adına ise lisans denetimi ve uyuşmazlıkların sulh yoluyla çözümünü kapsayan bir telif hukuku desteği sunmaktadır.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehber, Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı içtihatları değişkenlik gösterebileceğinden, somut uyuşmazlıklarda karar vermeden önce dosyaya özgü hukuki değerlendirme yapılması gerekir. Örnek olaylardaki kişi adları ve rakamlar temsilîdir.
KÜHEYLAN HUKUK