KÜHEYLAN HUKUK
Kullanmama Nedeniyle Marka İptali: TÜRKPATENT'e Başvuru ve Beş Yıllık Kullanım Şartı SMK m.9, m.26 ve m.27 ile 10 Ocak 2024'te başlayan idari iptal usulü kapsamında talep şartları, ciddi kullanımın ispatı, 2026 ücretleri ve kararın etkisi Bu rehber, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve Yargıtay içtihatları esas alınarak 2026 itibarıyla güncellenmiştir.
Tescilli bir marka, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmazsa ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilirse iptal edilebilir. 10 Ocak 2024'ten bu yana bu iptal talepleri mahkemeye değil, doğrudan TÜRKPATENT'e yapılmaktadır. Kullanılmayan bir markayı engel olarak karşısında bulan işletmeler için bu yol, hükümsüzlük davasına göre daha hızlı ve öngörülebilir bir çözüm sunar; marka sahipleri için ise kullanım delillerinin düzenli saklanması hakkın korunmasının ön şartıdır. Bu rehberde iptal şartları, Kurum önündeki usul, ciddi kullanım kavramı, 2026 yılı iptal ve emanet ücretleri, kararın geriye etkisi ve itiraz yolları açıklanmaktadır.
Marka tescili, kullanılmak için verilen bir haktır. Sınai Mülkiyet Kanunu'na (SMK) göre tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmaksızın tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir (m.9/1). Kanun ayrıca üç iptal hâli daha öngörür: markanın marka sahibinin fiilleri veya ihmali sonucunda yaygın bir ad hâline gelmesi, kullanım sonucunda halkı yanıltması ve garanti veya ortak markada teknik şartnameye aykırı kullanım (m.26/1). Uygulamada taleplerin büyük kısmı kullanmamaya dayanır.
Bazı kullanım biçimleri de kullanma sayılır: markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılması, yalnızca ihracat amacıyla mal veya ambalajlarda kullanılması ve marka sahibinin izniyle üçüncü kişilerce kullanılması (m. 9/2-3). Buna karşılık marka sahibinin başka şirketlerin kullanımına dayanabilmesi için bu kullanımın izne, kural olarak bir lisans ilişkisine dayandığını göstermesi gerekir.
SMK'nın 26. maddesi, Kanun'un yayımından yedi yıl sonra, 10 Ocak 2024'te yürürlüğe girmiştir (m.192/1-a). Bu tarihe kadar iptal yetkisi mahkemelerce kullanılmış; o tarihte görülmekte olan davalar mahkemelerde sonuçlandırılmaktadır (geçici m.4). 10 Ocak 2024'ten sonra yapılan iptal talepleri ise TÜRKPATENT tarafından incelenir. Usule ilişkin ayrıntılar, Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'te 15 Mart 2025 tarihinde yapılan değişiklikle düzenlenmiştir.
Talep: İlgili kişiler, her tescilli marka için ayrı bir talep formuyla iptal isteminde bulunur (SMK m.26/2). Talep, talep tarihinde sicilde marka sahibi görünen kişiye karşı yöneltilir (m.26/3).
Ücret ve emanet: İptal ücreti, Kurum payı ve emanet hesabında tutulan bölümden oluşur ve tek seferde ödenir. 2026 tarifesinde iptal ücreti 35.320 TL, emanet tutarı da 35.320 TL'dir. Talep tamamen kabul edilirse emanet talep sahibine, tamamen reddedilirse marka sahibine iade edilir.
Savunma: Talep marka sahibine tebliğ edilir. Marka sahibi bir ay içinde cevap ve delillerini sunar; bu süre içinde istemesi hâlinde Kurum bir aya kadar ek süre verir (m.26/7).
Karar: Kurum, iddia ve savunmalar ile sunulan deliller çerçevesinde dosya üzerinden karar verir. Karara karşı iki ay içinde itiraz edilebilir; Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararına karşı da iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir (SMK m.20; 5000 sayılı Kanun m.15/C).
Beş yıllık sürenin başlangıcı Tescil tarihi; kullanımın kesintiye uğraması hâlinde son kullanım SMK m.9/1
Talepten önceki son 3 ay İptal talebi düşünülerek başlatılan kullanım dikkate alınmaz SMK m.26/4
Kararın etkisi Kural olarak talep tarihinden itibaren; talep üzerine daha önceki bir tarihten SMK m.27/2
4. Ciddi Kullanım Nedir?
Ciddi kullanım, markanın mal veya hizmetler için pazar yaratmak ya da mevcut pazarı korumak amacıyla, gerçek ve sürekli biçimde kullanılmasıdır. Kullanımın kapsamı, sıklığı, süresi, coğrafi yaygınlığı ve sektörün özellikleri birlikte değerlendirilir. Göstermelik kullanımlar bu eşiği karşılamaz.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin onadığı bir kararda, markanın yalnızca seminer ve konferanslarda tanıtılması, ambalajlara basılması veya az sayıda broşürde yer alması gibi süresi ve etkisi sınırlı kullanımların ciddi kullanım sayılmayacağı; farklı bir tüzel kişinin kullanımının ise ancak bir lisans ilişkisi kapsamında marka sahibinin kullanımı kabul edilebileceği belirtilmiştir. Aynı dosyada sponsorluk tanıtımları ve iptali istenen hizmetlerle bağlantısı kurulamayan faturalar yetersiz görülmüş ve markanın ilgili hizmetler bakımından iptali kesinleşmiştir (11. HD, 24.12.2024, E.2024/1350, K.2024/9330).
Kullanımın ispatında genellikle şu belgeler sunulur: markayı ve ilgili mal veya hizmeti birlikte gösteren tarihli faturalar, ürün ve ambalaj fotoğrafları, katalog ve reklam materyalleri, e-ticaret satış kayıtları, fuar katılım belgeleri, lisans sözleşmeleri ve satış hacmini gösteren mali tablolar. Belgelerin son beş yıllık döneme ve iptali istenen her bir mal veya hizmete yayılması gerekir; bir sınıftaki kullanım, benzer olsa bile başka mal ve hizmetler için kullanım sayılmaz.
Marka sahibinin iradesi dışında kalan ve kullanımı engelleyen durumlar haklı sebep oluşturabilir. Ürünün piyasaya sürülmesi için gerekli resmi izin veya ruhsat sürecinin devam etmesi, ithalat yasakları ya da markanın kullanımını engelleyen bir mahkeme kararı bu kapsamda değerlendirilebilir. Basit ticari zorluklar veya yatırım planlarının ertelenmesi ise kural olarak haklı sebep kabul edilmez.
İptal kararı, iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren etkilidir. Talep edilirse ve iptal hâlleri daha önce gerçekleşmişse, kararın bu önceki tarihten itibaren etkili olmasına karar verilebilir (SMK m.27/2). Kesinleşen karar herkese karşı sonuç doğurur ve marka sicilden terkin edilir (m.27/5, m.27/7). Önceden kesinleşmiş ve uygulanmış tecavüz kararları ile uygulanmış sözleşmeler, ağır ihmal veya kötü niyet hâlleri dışında bu geriye etkiden etkilenmez (m.27/3).
İptal yolu çoğu zaman tek başına değil, bir strateji parçası olarak kullanılır. Kullanılmayan bir markaya dayanan itirazla karşılaşan başvuru sahibi, itiraz dosyasında kullanım ispatı ister (m.19/2) ve paralel olarak iptal talebinde bulunur. Böylece hem başvurunun önündeki engel kaldırılır hem de marka sicilden temizlenir.
Kozmetik ürünleri üreten bir girişim, "Velora" markasıyla 3. sınıfta başvuru yapmış; başvuru, 2017'de aynı ibareyle 3., 5. ve 35. sınıflarda tescil edilmiş bir markaya dayanılarak reddedilmiştir. Girişimin araştırmasında, önceki marka sahibinin bu adla bir ürün satışına, internet sitesine veya reklamına rastlanmamıştır.
Önceki markanın tescil tarihinden itibaren beş yıl geçtiğinden iptal şartlarının oluşup oluşmadığı değerlendirilebilir. Girişim, TÜRKPATENT'e iptal talebinde bulunmalı ve ücretle birlikte emanet tutarını ödemelidir. Marka sahibi kullanım delili sunamazsa marka 3. sınıf bakımından ve talep edilmişse diğer sınıflar bakımından iptal edilir; talep tamamen kabul edilirse emanet girişime iade edilir. Bu arada başvurunun reddine karşı iki ay içinde itiraz edilmesi ve kullanım ispatı talebinin bu itirazda ileri sürülmesi, sürecin iki ayrı kanaldan ilerlemesini sağlar. Marka sahibinin talepten hemen önce satışa başlaması hâlinde, talepten önceki son üç ay içinde iptal talebi düşünülerek başlatılan kullanım dikkate alınmaz (SMK m.26/4).
İptal talebinde bulunmak için menfaat göstermek gerekir mi?
Kanun "ilgili kişiler" ifadesini kullanır. Uygulamada markanın kendi başvurusuna veya faaliyetine engel oluşturduğunu gösterebilen kişilerin talepleri bu kapsamda değerlendirilir; talepte bu bağlantının açıklanması yerinde olur.
Marka sahibi markayı sadece bir sınıfta kullanıyorsa ne olur?
İptal yalnızca kullanılmayan mal ve hizmetlerle sınırlı olarak verilir (SMK m.26/5). Kullanılan mallar bakımından tescil devam eder.
Markanın logosu değiştirildiyse kullanım sayılır mı?
Ayırt edici karakter değişmeden yapılan farklılıklar kullanım sayılır (m.9/2-a). Esas unsurun değiştiği bir logo kullanımı ise tescilli markanın kullanımı kabul edilmeyebilir.
Marka sahibi için iptal riskini azaltmanın yolu nedir?
Markanın tescilli olduğu her mal ve hizmet bakımından kullanımını gösteren belgelerin yıllık olarak arşivlenmesi, grup şirketleri veya bayiler tarafından yapılan kullanımların lisans sözleşmesine bağlanması ve kullanılmayacak sınıfların yenileme sırasında listeden çıkarılması önerilir.
10 Ocak 2024'ten önce açılmış iptal davaları ne olacak?
Bu tarihte mahkemelerde görülmekte olan davalar mahkemelerce sonuçlandırılır ve kesinleşen kararlar Kuruma gönderilir (geçici m.4).
Kullanımı her sınıf için ayrı ayrı belgelememek: Bir mal grubundaki kullanım, tescil kapsamındaki diğer mal ve hizmetleri korumaz.
Grup şirketi kullanımını lisanssız bırakmak: Başka bir tüzel kişinin kullanımı, izin ilişkisi gösterilemezse marka sahibinin kullanımı sayılmayabilir.
Talepten hemen önce kullanım başlatmak: İptal talebi düşünülerek talepten önceki üç ay içinde başlatılan kullanım dikkate alınmaz.
Cevap süresini kaçırmak: Marka sahibi bir aylık süre içinde delil sunmaz ve ek süre istemezse Kurum mevcut dosya üzerinden karar verir.
Etki tarihini talep etmemek: İptalin daha önceki bir tarihten itibaren etkili olması isteniyorsa bu talep açıkça ileri sürülmelidir (SMK m.27/2).
Kullanmama nedeniyle iptal, sicilde yer kaplayan ancak piyasada karşılığı bulunmayan markaların temizlenmesini sağlayan bir mekanizmadır. İdari usule geçilmesiyle birlikte süreç hızlanmış, ancak delil ve süre yönetiminin önemi artmıştır: talep sahibi için doğru markayı ve sınıfları hedeflemek, marka sahibi için ise kullanımını sınıf bazında ve dönemsel olarak belgelemek belirleyicidir.
Küheylan Hukuk Bürosu, iptal talebi öncesinde hedef markanın kullanım durumunun araştırılmasından talebin ve delillerin hazırlanmasına, marka sahipleri adına savunma dosyasının kurulmasından YİDK ve Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi aşamalarına kadar iptal süreçlerini müvekkilinin marka portföyü ile birlikte ele almaktadır.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehber, Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı içtihatları değişkenlik gösterebileceğinden, somut uyuşmazlıklarda karar vermeden önce dosyaya özgü hukuki değerlendirme yapılması gerekir. Örnek olaylardaki kişi adları ve rakamlar temsilîdir.
KÜHEYLAN HUKUK