KÜHEYLAN HUKUK
19 Temmuz 2026
Durumlarda Açılır? TMK m.505-507 ve m.560-571 çerçevesinde saklı pay rejimi ve tenkis davası uygulama rehberi. Bu rehber, 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan Türk Medeni Kanunu hükümleri ve güncel Yargıtay uygulaması esas alınarak hazırlanmıştır.
Türk hukukunda miras bırakan, malvarlığı üzerinde vasiyetname veya miras sözleşmesiyle dilediği gibi tasarrufta bulunma özgürlüğüne sahiptir; ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Kanun, mirasbırakanın en yakın çevresini -altsoyunu, ana babasını ve sağ kalan eşini- saklı pay adı verilen bir güvenceyle korur ve mirasbırakanın bu paylara dokunmasını engeller. Mirasbırakan saklı payları aşacak şekilde bir kısmını üçüncü bir kişiye veya mirasçılardan birine bağışlamış ya da vasiyet etmişse, hakkı ihlal edilen saklı paylı mirasçı, mirasbırakanın ölümünden sonra tenkis davası açarak bu kazandırmanın yasal sınıra çekilmesini talep edebilir. Tenkis davası kesin hukuki şartlara, sıkı bir sıraya ve hak düşürücü sürelere bağlı olduğundan, sürecin bir avukat rehberliğinde yürütülmesi hem doğru tarafın doğru miktarla dava edilmesini hem de sürenin kaçırılmamasını sağlar.
1. Saklı Pay Nedir? Saklı pay, Türk Medeni Kanunu'nun 505 ve 506. maddelerinde düzenlenen, mirasbırakanın üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği, kanunen belirli mirasçılara ayrılması zorunlu olan miras payı oranıdır. Mirasbırakan, terekesinin yalnızca saklı paylar düşüldükten sonra kalan tasarruf edilebilir kısmı üzerinde vasiyetname veya miras sözleşmesiyle serbestçe tasarrufta bulunabilir. Saklı payı ihlal eden bir kazandırma kendiliğinden geçersiz sayılmaz; saklı paylı mirasçı bu durumu kabul edebileceği gibi, tenkis davası açarak ihlalin giderilmesini de talep edebilir.
2. Saklı Paylı Mirasçılar ve Saklı Pay Oranları TMK m.506 uyarınca saklı paylı mirasçılar; mirasbırakanın altsoyu, ana ve babası ile sağ kalan eşidir. 2007 yılında yapılan kanun değişikliğiyle kardeşler saklı paylı mirasçı olmaktan çıkarılmıştır; mirasbırakan kardeşlerinin miras hakkını ölüme bağlı bir tasarrufla tamamen ortadan kaldırabilir. Saklı pay oranı, önce mirasçının yasal miras payı hesaplanarak, ardından bu pay üzerinden kanunda öngörülen oran uygulanarak bulunur.
Saklı Paylı Mirasçı Saklı Pay Oranı Açıklama Altsoy (çocuklar ve onların altsoyu) Yasal miras payının 1/2'si Mirasbırakan altsoyunun payının yarısına dokunamaz
Ana ve baba Yasal miras payının 1/4'ü Yalnızca altsoy bulunmadığında mirasçı sıfatı kazanırlar Sağ kalan eş — altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte Yasal miras payının Bu hallerde eşin tüm yasal payı saklıdır mirasçıysa tamamı Sağ kalan eş — tek başına veya üçüncü zümreyle mirasçıysa Yasal miras payının 3/4'ü Mirasbırakan kalan 1/4'lük kısım üzerinde tasarruf edebilir
3. Tenkise Tabi Kazandırmalar Tenkis davasının konusunu, öncelikle mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yaptığı ölüme bağlı tasarruflar oluşturur. Bunun yanında TMK m.565, saklı pay rejiminin sağlararası işlemlerle dolanılmasını önlemek amacıyla bazı karşılıksız kazandırmaları da ölüme bağlı tasarruflarla aynı şekilde tenkise tabi tutar: mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar, geri alınmamak kaydıyla altsoya yapılan malvarlığı devri veya borçtan kurtarma işlemleri, alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar ile mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar bu kapsamdadır. Buna karşılık, gerçek bir satış veya ivaz karşılığı yapılan ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi karşılığı ödenmiş işlemler tenkis kapsamı dışında kalır; bu işlemlerin gerçekte bir bağışı gizlediği iddia ediliyorsa gündeme gelen dava tenkis değil, muris muvazaası davasıdır.
4. Tenkis Davasının Şartları Tenkis davasının açılabilmesi için iki temel şart birlikte gerçekleşmelidir: mirasbırakanın ölüme bağlı bir tasarrufu veya tenkise tabi bir sağlararası kazandırması yoluyla tasarruf edebileceği oranı aşmış olması ve bu aşım nedeniyle davacı mirasçının saklı payının fiilen ihlal edilmiş olması. Tasarruf edilebilir oran, terekenin tamamından saklı payların toplamı düşülerek bulunur; mirasbırakan yalnızca bu kalan kısım üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Tenkis davası, mirasbırakan hayattayken açılamaz; saklı payı ihlal eden bir işlemin yapıldığı kesin olarak bilinse dahi dava hakkı ancak mirasbırakanın ölümüyle doğar.
Burhaniye Mh. Neşetbey Sk. No:12/5 Kat:5 Daire:3 Üsküdar/İstanbul — info@kuheylan.av.tr — kuheylanhukuk.com
5. Tenkis Davasını Kimler, Kime Karşı Açabilir? Tenkis davasını yalnızca saklı payı ihlal edilen saklı paylı mirasçı açabilir; saklı payı bulunmayan mirasçılar veya saklı payı ihlal edilmemiş mirasçılar bu davayı açamaz. Dava açma hakkı her saklı paylı mirasçıya ayrı ayrı ve bağımsız olarak tanınmıştır; mirasçılardan yalnızca biri dava açarsa, mahkemenin vereceği tenkis kararı yalnızca davayı açan mirasçı için sonuç doğurur, diğer saklı paylı mirasçıları bağlamaz.
İstisnai olarak, saklı paylı mirasçının alacaklıları da belirli şartlarla tenkis davası açabilir. Dava, saklı payı ihlal eden kazandırmadan yararlanan kişiye -lehine vasiyet yapılan kişiye veya bağışı alan üçüncü kişiye- karşı açılır.
6. Görevli ve Yetkili Mahkeme, Dava Süreleri Tenkis davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi, yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Dava, TMK m.571 uyarınca hak düşürücü sürelere tabidir: saklı payı ihlal edilen mirasçı, saklı payının zedelendiğini ve tenkise tabi kazandırmayı öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde dava açmak zorundadır. Vasiyetnameye dayalı bir ihlal söz konusuysa bu süre vasiyetnamenin açılma tarihinden, sağlararası kazandırmalarda ise mirasbırakanın ölüm tarihinden itibaren her hâlükârda on yıldır. Bu süreler hâkim tarafından resen dikkate alınır; davalı tarafın süre itirazında bulunmasına gerek yoktur.
Tenkis davası, dava açıldığı anda ihlal edilen miktarın tam olarak bilinmesini gerektirmez; dava dilekçesinde gösterilen tutar harca esas tahmini bir değerdir ve yargılama sırasında bilirkişi incelemesiyle netleştirilir. Bu özelliğiyle tenkis davası, uygulamada belirsiz alacak davası olarak kabul edilir.
7. Tenkiste Sıra Birden fazla tenkise tabi kazandırma bulunduğunda hangi kazandırmanın önce tenkis edileceği TMK m.570'te düzenlenmiştir. Buna göre tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan yapılır; bu yetmezse en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilmek üzere sağlararası kazandırmalardan devam edilir. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlararası kazandırmalar ise en son sırada tenkis edilir. Ölüme bağlı tasarrufların kendi içinde birden fazla lehtarı varsa, bunlar kendi aralarında orantılı olarak tenkis edilir; mirasbırakan aksi yönde bir irade beyanında bulunmuşsa bu irade öncelikle dikkate alınır.
Sıra Tenkis Edilecek Kazandırma Uygulama Şekli 1 Ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname, miras sözleşmesi) Birden fazlaysa kendi aralarında orantılı olarak tenkis edilir 2 Sağlararası karşılıksız kazandırmalar En yeni tarihliden en eskisine doğru geriye gidilerek tenkis edilir 3 Kamu tüzel kişileri, kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan Her koşulda en son sırada tenkis edilir kazandırmalar
8. Tenkis Davası ile Muris Muvazaası Davası Arasındaki Fark Uygulamada sıkça karıştırılan bu iki dava, farklı hukuki temellere dayanır. Tenkis davasında mirasbırakanın yaptığı kazandırma hukuken geçerlidir; dava yalnızca bu geçerli kazandırmanın saklı payı aşan kısmının yasal sınıra çekilmesini amaçlar. Muris muvazaası davasında ise iddia edilen, görünürdeki işlemin (örneğin satış) aslında tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı, mirastan mal kaçırmak amacıyla yapılan örtülü bir bağışı gizlediğidir; bu davada işlemin tamamen geçersizliğinin tespiti istenir. Uygulamada bu iki dava terditli olarak (kademeli talep şeklinde) birlikte açılabilir: mahkeme önce muvazaa iddiasını inceler, muvazaayı kabul etmezse ikinci sırada tenkis talebini değerlendirir.
Kriter Tenkis Davası Muris Muvazaası Davası Hukuki Temel Geçerli bir kazandırmanın saklı payı aşan kısmının Görünürdeki işlemin gizli bir bağışı örttüğünün tespiti sınırlandırılması Dava Açma Yalnızca saklı paylı mirasçılar Saklı paylı olsun olmasın miras hakkı çiğnenen tüm
Hakkı mirasçılar Süre Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlükârda 10 yıl (hak düşürücü) Herhangi bir süreye tabi değildir Sonuç Kazandırma kısmen etkisizleşir, saklı pay tamamlanır İşlem tamamen geçersiz sayılır, taşınmaz terekeye iade edilir
9. Somut Uygulama Senaryosu Burhaniye Mh. Neşetbey Sk. No:12/5 Kat:5 Daire:3 Üsküdar/İstanbul — info@kuheylan.av.tr — kuheylanhukuk.com
OLAY ÖZET FORMU Emekli öğretmen olan Nihat Bey, vefatından iki yıl önce düzenlediği resmi vasiyetnameyle İstanbul'daki tek taşınmazını, üç çocuğundan yalnızca en küçüğü olan Deniz'e bırakmıştır. Diğer iki çocuğu Ayşe ve Kemal, babalarının vefatından sonra veraset ilamını çıkarttıklarında, terekede taşınmaz dışında neredeyse hiç değer kalmadığını görmüşlerdir.
BAŞVURU VE HUKUKİ SÜREÇ Ayşe ve Kemal'in avukatı, öncelikle üç çocuğun altsoy sıfatıyla saklı paylı mirasçı olduğunu ve her birinin saklı payının yasal miras payının yarısına tekabül ettiğini tespit etmiştir. Taşınmazın tamamının Deniz'e vasiyet edilmesi, Ayşe ve Kemal'in saklı paylarını açıkça ihlal ettiğinden, mirasbırakanın son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesinde tenkis davası açılmıştır. Dava dilekçesinde taşınmazın güncel değeri bilirkişi incelemesine bırakılmış, tahmini bir bedel üzerinden harç yatırılmıştır. Mahkemece atanan bilirkişi heyeti taşınmazın rayiç değerini tespit etmiş ve her bir davacının saklı pay tutarını hesaplamıştır.
SONUÇ Mahkeme, taşınmazın aynen bölünmesinin mümkün olmadığını değerlendirerek Deniz'in Ayşe ve Kemal'e saklı paylarına karşılık gelen bedeli ödemesine hükmetmiştir. Ayşe ve Kemal, dava açmayan üçüncü bir kardeşleri olsaydı, o kardeşin bu karardan yararlanamayacağı ve saklı payını talep etmek için ayrıca dava açması gerekeceği yönünde de bilgilendirilmiştir. Vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren bir yıllık süre içinde dava açılmış olması, davanın süre yönünden reddini önlemiştir.
Aşama Yapılacak İşlem Sahadan Not 1. Saklı Pay Davacının saklı paylı mirasçı olup olmadığının ve oranının belirlenmesi Kardeşler 2007'den bu yana saklı paylı mirasçı Tespiti değildir. 2. Tereke Terekenin aktif ve pasifinin, tenkise tabi kazandırmaların listelenmesi Sağlararası bağışlar da tenkis hesabına dahil Tespiti edilmelidir.
3. Süre Öğrenme tarihinden itibaren 1 yıllık, ölüm/açılma tarihinden itibaren 10 Süreler hak düşürücüdür, hâkim resen dikkate alır.
Kontrolü yıllık sürenin kontrolü 4. Dava Açılışı Mirasbırakanın son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesinde dava Tahmini bedel üzerinden harç yatırılması yeterlidir. açılması 5. Bilirkişi Taşınmaz veya kazandırma konusu malın değerinin tespiti Değerleme kural olarak mirasbırakanın ölüm İncelemesi tarihine göre yapılır.
Kardeşler saklı paylı mirasçı mıdır? Hayır. 2007 yılındaki kanun değişikliğiyle kardeşler saklı paylı mirasçı olmaktan çıkarılmıştır; mirasbırakan kardeşlerinin miras hakkını tamamen ortadan kaldırabilir.
Mirasbırakan sağken tenkis davası açılabilir mi? Hayır. Tenkis davası ancak mirasbırakanın ölümünden sonra açılabilir; saklı payı ihlal eden işlem kesin olarak bilinse dahi mirasbırakan hayattayken dava hakkı doğmaz.
Tenkis davasında dava dilekçesinde kesin tutar belirtmek zorunlu mudur? Hayır. Tenkis davası belirsiz alacak davası niteliğindedir; dilekçedeki tutar tahminidir ve bilirkişi incelemesiyle netleştirilir.
Tenkis davası ile muris muvazaası davası birlikte açılabilir mi? Evet. Uygulamada bu iki dava terditli olarak birlikte açılabilir; mahkeme önce muvazaa iddiasını, kabul etmezse ikinci sırada tenkis talebini inceler.
Bir mirasçı dava açmazsa diğerleri onun payından yararlanabilir mi? Hayır. Tenkis kararı yalnızca davayı açan mirasçı için sonuç doğurur; dava açmayan saklı paylı mirasçı ayrıca kendi davasını açmak zorundadır.
Burhaniye Mh. Neşetbey Sk. No:12/5 Kat:5 Daire:3 Üsküdar/İstanbul — info@kuheylan.av.tr — kuheylanhukuk.com
Kardeşlerin saklı paylı mirasçı olduğunu varsayarak onlar adına dava açmaya kalkışmak, Gerçek bir satışı, ivazsız kazandırma zannederek yanlış dava türü (tenkis yerine muvazaa, muvazaa yerine tenkis) açmak, Tenkiste sıra kuralına aykırı biçimde doğrudan sağlararası kazandırmayı hedef alıp güncel ölüme bağlı tasarrufu gözden kaçırmak.
12. Sonuç Saklı pay rejimi, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile ailenin ekonomik geleceğinin korunması arasında kanun koyucunun kurduğu hassas bir dengeyi yansıtır; tenkis davası da bu dengenin ihlali halinde başvurulacak temel hukuki araçtır. Davanın açılabilmesi sıkı süre şartlarına, doğru tarafın doğru sırayla dava edilmesine ve terekenin eksiksiz tespitine bağlı olduğundan, tek bir usul hatası dahi saklı payın kalıcı olarak kaybedilmesine yol açabilir. Küheylan Hukuk Bürosu olarak miras hukuku departmanımız, saklı pay hesaplamalarından tenkis davası dilekçesinin hazırlanmasına, bilirkişi sürecinin takibinden muris muvazaası iddialarının değerlendirilmesine kadar sürecin her aşamasında müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunmaktadır. Saklı payınızın ihlal edildiğini düşünüyorsanız, hak düşürücü süreler dolmadan büromuzun miras hukuku ekibiyle görüşebilirsiniz.
Av. Mert Deniz Küheylan Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Her somut olayın kendine özgü koşulları, terekenin içeriği ve sunulan delillerin niteliğine göre sonuç değişebilir. Sürecin bir avukat desteğiyle yürütülmesi, hak düşürücü sürelerin kaçırılmaması açısından önerilir.
Burhaniye Mh. Neşetbey Sk. No:12/5 Kat:5 Daire:3 Üsküdar/İstanbul — info@kuheylan.av.tr — kuheylanhukuk.com
KÜHEYLAN HUKUK