KÜHEYLAN HUKUK
Türkiye'de Yabancı Olarak Dava Açmak: Yabancı Davacı Teminat Göstermek Zorunda mı? Yabancıya Karşı Dava Nasıl Açılır? 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.40, m.41, m.42, m.48 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ve Ekim 2026 tarihli resmî kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır.
Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır (MÖHUK m.48/1). Mahkeme, karşılıklılık esasına göre davacıyı teminattan muaf tutar (m.48/2). Bu nedenle yabancı bir müvekkilin dava açmadan önce kendi ülkesiyle Türkiye arasındaki karşılıklılık durumunu ve teminat ihtimalini değerlendirmesi, dava bütçesini ve takvimini doğrudan etkiler.
Yabancı Türkiye'de Dava Açabilir mi?
Yabancıların Türk mahkemelerine başvurma hakkı vardır. Ancak yabancı unsurlu bir uyuşmazlıkta iki soru birlikte çözülür: Türk mahkemesi davaya bakmaya yetkili midir ve davada hangi hukuk uygulanacaktır? MÖHUK m.40'a göre Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler. Başka bir deyişle, davalının yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri veya haksız fiilin işlendiği yer gibi ölçütler Türk mahkemesinin yetkisini de gösterir.
Kanun bazı kişi hâli davaları için ayrıca özel yetki düzenlemeleri getirir. Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davalar, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye'de görülebilir (m.41). Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan yabancı hakkında vesayet, kayyımlık, kısıtlılık, gaiplik ve ölmüş sayılma kararları ise ilgilinin Türkiye'de sâkin olduğu yer, sâkin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesince verilir (m.42).
Yabancı Davacıdan Teminat İstenir mi?
MÖHUK m.48/1, Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişilerin, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermesini öngörür. Teminatın miktarını mahkeme belirler. Kanunda sabit bir tutar yoktur; tutar dosyanın niteliğine, değerine ve beklenen yargılama giderine göre değişir.
Kanunun ikinci fıkrası önemli bir kapı açar: Mahkeme, karşılıklılık esasına göre davacıyı teminattan muaf tutar. Yani yabancının uyruğunda olduğu devlette Türk vatandaşlarından benzer bir teminat isteniyorsa, Türk mahkemesi karşılıklılık değerlendirmesi yaparak teminat yükümlülüğünü uygulayabilir. Karşılıklılığın nasıl ispatlanacağı ve hangi belgelerle gösterileceği dosyaya ve ilgili ülkenin hukukuna göre değişir. Bu nedenle ülke bazında inceleme yapılmadan kesin bir sonuca varılmamalıdır.
Teminat için mahkemenin verdiği süre kaçırılırsa dava bakımından olumsuz sonuçlar doğabilir. Bu yüzden teminat kararı tebliğ edildiğinde süre ve yöntem derhal hukuki olarak değerlendirilmelidir.
Yabancıya Karşı Dava Açılırsa Hangi Noktalar Öne Çıkar?
Yetki: Davalının Türkiye'de yerleşim yeri yoksa, uyuşmazlığın Türkiye ile bağı (ifa yeri, haksız fiil yeri, taşınmazın bulunduğu yer gibi) yetki bakımından araştırılır.
Tebligat: Yurt dışındaki adrese yapılacak tebligat, ilgili devletle anlaşma ve usul kurallarına tabi olduğundan dosyayı uzatabilir. Davalının Türkiye'deki güncel adresinin ya da vekilinin tespiti süreyi kısaltabilir.
Mal varlığı: Davalının Türkiye'de taşınmazı, banka hesabı veya alacağı varsa ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz imkânları değerlendirilir. Kararın sonradan yabancı ülkede icrası gerekiyorsa tenfiz ihtiyacı doğabilir.
Yargılama Türkçe yürütülür. Yabancı dildeki sözleşme, yazışma ve kayıtların onaylı Türkçe tercümesi mahkemeye sunulur. Davacının yurt dışında düzenlediği vekâletname ise onay, apostil ve tercüme şartlarına tabidir. Eksik veya hatalı düzenlenmiş vekâletname, davanın başlangıcında gereksiz zaman kaybına yol açabilir.
Teminat yükümlüsü Dava açan, davaya katılan veya icra takibi yapan yabancı gerçek ve tüzel kişi (m.48/1)
Olay Özet Formu: Kurgusal örnek: Türkiye'de ticari faaliyeti bulunmayan yabancı bir şirket, Türkiye'deki bir tedarikçisine karşı ödenmeyen bedel nedeniyle dava açmak istiyor. Şirket yetkilileri, dava açıldığında teminat gösterilmesinin istenip istenmeyeceğini bilmiyor. Süreç: Avukat, şirketin kuruluş ülkesini, karşılıklılık durumunu ve sözleşmedeki yetki hükmünü inceliyor. Teminat talebi ihtimaline karşı bütçe planlanıyor ve yurt dışı vekâletnamenin onay zinciri baştan tamamlanıyor. Sonuç: Dava açıldığında mahkeme teminat belirlerse süre içinde yatırılması sağlanıyor. Karşılıklılığın ispatı mümkünse muafiyet talebi gerekçeli biçimde sunuluyor. Sonuç dosyanın ülkesine ve delillerine göre değişir.
Yabancı uyruklu kişi Türkiye'de dava açmak için ikamet izni almak zorunda mı?
MÖHUK'ta dava açabilmek için ikamet izni şartı düzenlenmemiştir. Ancak yabancı davacı mahkemece belirlenecek teminat yükümlülüğüne tabi olabilir (MÖHUK m.48).
Teminat miktarı kanunda belli mi?
Hayır. Miktarı mahkeme belirler. Dosyanın değeri ve beklenen yargılama giderleri dikkate alınır.
Teminattan muaf olunabilir mi?
Kanun, mahkemenin karşılıklılık esasına göre davacıyı teminattan muaf tutmasını düzenler (m.48/2). Muafiyetin uygulanıp uygulanmayacağı ülke ve dosya bazında değerlendirilir.
Davalı yabancı yurt dışında yaşıyorsa Türkiye'de dava açılabilir mi?
Türk mahkemesinin yetkisi iç hukuktaki yetki kurallarına göre belirlenir (m.40). Sözleşmenin ifa yeri, haksız fiilin işlendiği yer veya malın bulunduğu yer gibi bağlantılar araştırılır.
Yurt dışında düzenlenen vekâletname geçerli olur mu?
Onay, apostil veya konsolosluk tasdiki ve Türkçe tercüme şartları tamamlanırsa kullanılabilir. Vekâletnamede yetkilerin açıkça yazılması ayrıca önemlidir.
Dava yabancı ülkede de açılmışsa ne olur?
Aynı uyuşmazlıkta paralel yargılama riski doğabilir. Yabancı kararın Türkiye'de tanınması veya tenfizi ayrı bir usule bağlıdır. Dosyaya özgü değerlendirme gerekir.
Teminat kararına ilişkin mahkeme süresini kaçırmak.
Karşılıklılık durumunu araştırmadan muafiyet beklentisiyle hareket etmek.
Yurt dışı vekâletnameyi onay ve tercüme zinciri tamamlanmadan göndermek.
Yabancı dildeki belgeleri onaylı tercümesiz dosyaya sunmak.
Davalının Türkiye'deki mal varlığını dava açmadan önce tespit etmemek.
Yabancı unsurlu davalarda yetki, teminat ve belge düzeni, dosyanın ilk haftalarında netleşmesi gereken konulardır. Başlangıçtaki küçük bir eksiklik, ilerleyen aylarda ciddi maliyete dönüşebilir. Küheylan Hukuk Bürosu, yabancı müvekkillerin Türkiye'de dava açmasında, teminat ve karşılıklılık değerlendirmesinde ve yabancıya karşı açılacak davaların stratejisinin kurulmasında hukuki destek sunmaktadır.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları, sonucu değiştirebilir. Başvuru, itiraz ve dava sürelerinin kaçırılmaması için süreç başlamadan önce bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye olunur. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu. Tüm Hakları Saklıdır.
KÜHEYLAN HUKUK