KÜHEYLAN HUKUK
Memurun Açığa Alınması (Görevden Uzaklaştırma): Maaş Kesintisi, Süre ve Dava Yolu 657 sayılı Kanun m.137 ile m.145 arasında tedbirin şartları, aylığın üçte ikisi, iki aylık inceleme ve göreve iade Bu rehber, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.137 ila m.145 ve Danıştay kararlarının Ekim 2026 itibarıyla güncel haline göre hazırlanmıştır.
Halk arasında "açığa alma" denilen işlemin kanundaki adı görevden uzaklaştırmadır. 657 sayılı Kanun bunu bir ceza değil, görevi başında kalmasında sakınca görülen memur hakkında alınan ihtiyati bir tedbir olarak tanımlar. Tedbir süresince memura aylığın üçte ikisi ödenir. Disiplin soruşturması nedeniyle uygulanan tedbir en çok üç ay sürer. Ceza kovuşturması nedeniyle uygulananda ise yetkili amir, memurun durumunu her iki ayda bir inceleyip göreve dönüp dönmeyeceğine karar vermek ve bunu yazıyla tebliğ etmek zorundadır.
Tedbirin hukuka uygunluğu idare mahkemesinde denetlenir. Memur göreve iade edildiğinde kesilen üçte birlik aylık geri ödenir ve açıkta geçen süre kademe ilerlemesine ve emeklilik hizmetine yansır. Bu rehber, sürelerin nasıl işlediğini ve hangi işlemlerin dava konusu yapılabileceğini anlatır.
1. Görevden Uzaklaştırma Nedir, Ceza Mıdır?
657 sayılı Kanun'un 137. maddesine göre görevden uzaklaştırma, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hâllerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek memurlar hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir. Tedbir, soruşturmanın herhangi bir safhasında alınabilir. Bu nedenle disiplin cezası değildir ve suçluluğun kabulü anlamına gelmez. Memur, soruşturma ve yargılama sonunda aklanırsa tedbir kaldırılır ve kayıplar giderilir.
Tedbirin iki ayrı kaynağı vardır. Birincisi, memur hakkında yürütülen disiplin soruşturmasıdır. İkincisi, hakkında mahkemelerce ceza kovuşturması yapılan memurlar için 140. maddede yer alan olanaktır. İki durumda süre ve inceleme kuralları farklıdır.
En uzun süre En çok 3 ay. Karar verilmezse memur göreve başlatılır Süre sınırı yoktur, ancak her 2 ayda bir inceleme yapılır
Periyodik inceleme Gerekmez Yetkili amir her iki ayda bir durumu inceler, göreve dönüp dönmeyeceğine karar verir ve yazıyla tebliğ eder
2. Kimler Görevden Uzaklaştırabilir?
Kanun'un 138. maddesi yetkilileri sayar: atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlar. İlçe idare şube başkanları hakkında valinin muvafakati şarttır. Valiler ve kaymakamlar tarafından alınan tedbir, memurun kurumuna derhal bildirilir. Müfettişlerin uzaklaştırdığı memurlar bakımından, tedbirin kaldırılması işlemi atamaya yetkili amire aittir (m.142).
Yetkisiz bir makamın uzaklaştırması, yetki unsuru yönünden iptal sebebidir. Aynı şekilde, uzaklaştırmadan sonra on iş günü içinde soruşturma başlatılmamışsa, amir hakkında hukuki, mali ve cezai sorumluluk gündeme gelebilir (m.139/2).
Aylık: Görevden uzaklaştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara tedbir süresince aylıklarının üçte ikisi ödenir. Memur, kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder (m.141/1).
Göreve iade ve kesilen üçte bir: Soruşturma veya yargılama sonunda memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilirse, yargılamanın men'ine veya beraate karar verilirse, kovuşturma genel afla kalkarsa ya da memurluğa engel olmayan bir ceza ertelenirse, bu kararların kesinleşmesi üzerine tedbir kaldırılır (m.143). Bu durumda aylığın kesilen üçte biri memura ödenir ve görevden uzakta geçen süre kademe ilerlemesinde değerlendirilir (m.141/2).
Emeklilik hizmeti: Danıştay 12. Daire, 09.12.2021 tarihli kararında (E.2018/5228, K.2021/6475, oybirliği), disiplin uyarma cezası ile göreve iade edilen bir hemşirenin açıkta geçen sürelerinin emeklilik hizmet süresine dahil edilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Daire, uzaklaştırma süresince aylıktan tam kesenek yerine yarı oranında emekli keseneği alındığını, göreve iadeyle birlikte bunun tam kesenek hâline dönüştüğünü ve bu nedenle açıkta geçen sürenin emeklilik açısından hizmetten sayılacağını belirtmiştir.
Tedbirin kaldırılması: Soruşturma sonunda memurluktan çıkarma veya cezai bir işlem uygulanmasına gerek kalmayan memurlar için tedbir derhal kaldırılır. Tedbiri kaldırmayan görevli hakkında 139. madde hükmü uygulanır (m.142).
Uygulamada bazı idareler, soruşturmanın selameti için memuru görevden uzaklaştırmak yerine başka bir göreve atar. Danıştay 2. Daire, 07.12.2021 tarihli kararında (E.2021/16677, K.2021/4738, oybirliği) bu konuyu incelemiştir. Dosyada, hakkında disiplin soruşturması başlatılan bir daire başkanı, soruşturmanın sağlıklı yürütülmesi amacıyla şube müdürü kadrosunda uzman olarak atanmıştı. Daire, bir memur hakkında adli veya idari soruşturma yürütülüyor olmasının onun başka bir yere atanmasının gerekçesi olamayacağını, mevzuatta bu sebeple atama yapılmasına imkân tanıyan bir düzenlemenin bulunmadığını belirtmiştir. Soruşturmanın selameti bakımından görevi başında kalmasında sakınca görülen memur için kanunun öngördüğü yol, 137. maddedeki görevden uzaklaştırma müessesesidir. Daire, atama işlemini sebep unsuru yönünden hukuka aykırı bulmuş ve bozmuştur. Bu karar, tedbirin kanunun öngördüğü usul ve sürelerle yürütülmesi gerektiğini gösterir.
Dava konusu işlem: Görevden uzaklaştırma kararı, tedbirin sürdürülmesine ilişkin iki aylık inceleme kararları, tedbirin kaldırılmasının reddi ve aylıkların ödenmemesi veya eksik ödenmesine ilişkin işlemler.
Süre: Tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesi (2577 sayılı Kanun m.7). Üst makama başvuru yapılırsa süre durur ve cevap tebliğinden veya otuz günün bitiminden sonra yeniden işlemeye başlar (m.11).
Yürütmenin durdurulması: Tedbir süresi, kanunun sınırını aşıyorsa veya yetkisiz amirce alınmışsa, işlem açıkça hukuka aykırıdır. Aylıktan yapılan kesinti nedeniyle de telafisi güç zarar gösterilebilir.
Parasal haklar: Kesilen aylığın üçte biri ve sosyal hakların ödenmesi için tam yargı istemi eklenebilir.
Aşağıdaki senaryo kurgusaldır; uygulamadaki tipik bir durumu açıklamak amacıyla hazırlanmıştır.
Kurgusal bir örnekte, bir kamu kurumunda şef olarak çalışan memur hakkında ihaleye fesat karıştırma iddiasıyla ceza soruşturması açılmıştır. Atamaya yetkili amir memuru görevden uzaklaştırmış, aylığının üçte ikisini ödemeye başlamıştır. Üç ay geçtiği hâlde amir, memurun durumunu inceleyerek karar vermemiştir.
Ceza kovuşturması nedeniyle uygulanan tedbirde amir, memurun durumunu her iki ayda bir incelemek, göreve dönüp dönmeyeceğine karar vermek ve kararı yazıyla tebliğ etmek zorundadır (m.145/2). İnceleme yapılmaması, tedbirin sürdürülmesini hukuka aykırı kılar. Memur, kuruma yazılı başvuru yaparak kararı isteyebilir, cevap alamazsa zımni ret üzerine veya tebliğ edilen devam kararına karşı 60 gün içinde idare mahkemesine başvurabilir.
Açığa alınan memurun maaşı kesilir mi?
Tamamen kesilmez. Kanun, tedbir süresince aylığın üçte ikisinin ödeneceğini belirtir (m.141). Kesilen üçte biri, memurun beraati veya memurluktan çıkarma dışındaki bir disiplin cezasıyla göreve iadesi hâlinde kendisine ödenir.
Görevden uzaklaştırma ne kadar sürer?
Disiplin soruşturması nedeniyle en çok üç ay sürer. Bu sürenin sonunda karar verilmezse memur göreve başlatılır. Ceza kovuşturması nedeniyle ise süre sınırı yoktur, ancak durum her iki ayda bir incelenir.
Tutuklanan memurun maaşı ne olur?
Görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara da aylıklarının üçte ikisi ödenir (m.141/1).
Beraat edersem açıkta geçen süre ne olur?
Beraat kararının kesinleşmesi üzerine tedbir kaldırılır. Kesilen üçte birlik aylık ödenir ve açıkta geçen süre kademe ilerlemesinde dikkate alınır. Danıştay, bu sürenin emeklilik hizmetine de yansıtılması gerektiğini kabul etmiştir.
İdare beni görevden uzaklaştırmak yerine başka yere atarsa ne olur?
Danıştay 2. Daire, soruşturma nedeniyle yapılan atamayı sebep unsuru yönünden hukuka aykırı bulmuştur. Böyle bir işlem iptal davasına konu edilebilir.
Sessiz kalmak: Tedbirin sürdüğü, ancak iki aylık inceleme yapılmadığı durumlarda memurun yazılı başvuru yaparak karar istemesi ve cevap verilmezse otuz günün sonunda dava açma süresini takip etmesi gerekir.
Disiplin ve ceza sürecini karıştırmak: Üç aylık süre yalnızca disiplin kovuşturmasından kaynaklanan tedbir için geçerlidir. Ceza kovuşturması nedeniyle alınan tedbirde süre sınırı bulunmaz, sürekli inceleme zorunluluğu vardır.
Parasal hakları unutmak: Göreve iade sonrasında üçte birlik kesintinin iadesi ve sürelerin kademe ile emeklilikte hesaplanması idareden ayrıca istenmelidir. Bu başvuru da süreye tabidir.
Görevden uzaklaştırma, memurun hem mesleki geleceğini hem de ekonomik durumunu doğrudan etkileyen bir tedbirdir. Kanun, tedbiri geçici ve ihtiyati bir önlem olarak düzenlemiş, aylığın üçte ikisinin ödenmesini, süre sınırlarını ve inceleme yükümlülüğünü açıkça hükme bağlamıştır. Danıştay kararları, tedbirin yerine başka işlemler yapılamayacağını ve göreve iadeyle birlikte hakların geri verileceğini göstermektedir. Küheylan Hukuk Bürosu, bu tür dosyalarda tedbirin dayanağını, yetkili amirin kimliğini, sürelerin ve iki aylık incelemelerin yerine getirilip getirilmediğini ve parasal hakların durumunu birlikte inceleyerek idare mahkemesi başvurusunu planlar ve gerekli hâllerde yürütmenin durdurulmasını talep eder.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları sonucu değiştirebileceğinden, süreç başlangıcından itibaren bir idare hukuku avukatından destek alınması tavsiye olunur.
KÜHEYLAN HUKUK