KÜHEYLAN HUKUK
Kefil Olduğum Kişi Borcunu Ödemezse Ne Olur? Kefilin Sorumluluğu ve Kefaletten Kurtulma Yolları 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.581-603 kapsamında banka kredilerinde adi ve müteselsil kefalet, eş rızası, on yıllık süre ve rücu hakkı 2026 itibarıyla güncellenmiştir
Banka kredisine kefil olan kişi, çoğu zaman sözleşmeyi bir formalite olarak imzalar; borç ödenmediğinde ise ödeme emri veya hesap kat ihtarıyla karşılaşır. Oysa kefalet, Türk Borçlar Kanunu'nun en sıkı şekil kurallarına bağlanmış sözleşmelerden biridir ve el yazısı, azami miktar, tarih ya da eş rızası şartlarından biri eksikse kefil hiç sorumlu olmayabilir. Rehberde kefilin hangi hâllerde ve ne kadar sorumlu olduğu, adi ve müteselsil kefalet arasındaki fark, kefaletin geçersizlik sebepleri, kanundan doğan sona erme hâlleri ve borcu ödeyen kefilin asıl borçluya rücu hakkı Yargıtay kararlarıyla birlikte açıklanmaktadır.
1. Kefalet Nedir ve Kefil Ne Zaman Ödemek Zorunda Kalır?
Kefalet sözleşmesiyle kefil, asıl borçlunun borcunu ödememesinin sonuçlarından alacaklıya karşı kişisel olarak sorumlu olmayı üstlenir (TBK m.581). Kefilin borcu, asıl borca bağlı bir borçtur: asıl borç hangi sebeple olursa olsun sona ererse kefil de borcundan kurtulur (TBK m.598/1). Bu bağlılık, kefile asıl borçlunun sahip olduğu savunmaları kullanma imkânı da verir. Kefil, asıl borçluya ait ve ödeme güçsüzlüğünden kaynaklanmayan bütün def'ileri alacaklıya karşı ileri sürebilir; asıl borçlu bunlardan vazgeçmiş olsa bile bu hak devam eder (TBK m.591).
Kefilin ne zaman takip edilebileceği, kefaletin türüne bağlıdır. Banka kredilerinde imzalatılan kefaletnamelerin büyük bölümü müteselsil kefalet niteliğindedir; bu nedenle kefil çoğu dosyada asıl borçluyla aynı anda ödeme emri alır.
Adi kefalette alacaklı, kural olarak önce asıl borçluya başvurmak zorundadır. Kefile doğrudan gidilebilmesi için borçlu hakkında kesin aciz belgesi alınması, borçlunun iflası, konkordato mehli verilmesi ya da borçlunun Türkiye'de takibinin imkânsız hâle gelmesi gerekir (TBK m.585). Alacak ayrıca rehinle güvence altına alınmışsa adi kefil, önce rehnin paraya çevrilmesini isteyebilir.
Müteselsil kefalette ise alacaklı, borçluyu takip etmeden veya taşınmaz rehnini paraya çevirmeden kefile başvurabilir. Ancak bunun için de asıl borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması ya da borçlunun açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde bulunması şarttır (TBK m.586). Bu şart, uygulamada çoğu zaman göz ardı edilen bir savunma imkânıdır: borçluya usulüne uygun bir ihtar gönderilmeden kefil aleyhine başlatılan takip itiraza açıktır. Kriter Adi Kefalet Müteselsil Kefalet
Kefile gitme şartı Aciz belgesi, iflas, konkordato veya takibin imkânsızlığı Borçlunun temerrüdü ve sonuçsuz ihtar ya da açık ödeme güçsüzlüğü
Rehin varsa Kefil önce rehnin paraya çevrilmesini isteyebilir Taşınmaz rehni beklenmeden kefile gidilebilir
3. Kefalet Sözleşmesi Hangi Durumlarda Geçersizdir?
Kefalet sözleşmesi yazılı yapılmalı, kefilin sorumlu olacağı azami miktar ve kefalet tarihi belirtilmelidir. Kefil, azami miktarı, tarihi ve müteselsil kefil ise bu sıfatı kendi el yazısıyla yazmak zorundadır (TBK m.583). Yargıtay bu şekli bir ispat şekli değil geçerlilik şekli olarak kabul etmekte ve şekle aykırı kefaleti kesin hükümsüz saymaktadır (11. HD, 15.02.2024, E.2022/7015, K.2024/1137). Banka personelinin doldurduğu, kefilin yalnızca imza attığı matbu kefaletnameler bu nedenle sıklıkla geçersiz sonuç doğurur.
Evli bir kişi, mahkemece verilmiş ayrılık kararı yoksa ancak eşinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Rıza, sözleşmeden önce veya en geç sözleşme anında verilmiş olmalıdır; sonradan alınan onay kefaleti geçerli kılmaz (TBK m.584). Yargıtay, bu şartın emredici olduğunu, mahkemece resen gözetileceğini ve eş rızası alınmadan kefaletname imzalatan bankanın basiretli tacir gibi davranmadığını kabul etmektedir (11. HD, 11.05.2023, E.2021/8734, K.2023/2919). Eş rızası olmadan kefil gösterilen kişi aleyhine takip başlatan bankanın, takip tutarının yüzde yirmisi oranında kötü niyet tazminatına mahkûm edilmesi Yargıtay'ca onanmıştır (11. HD, 06.02.2025, E.2024/1843, K.2025/655).
Eş rızası şartının istisnaları da kanunda sayılmıştır: ticaret siciline kayıtlı işletme sahibinin veya şirket ortağı ya da yöneticisinin işletme veya şirketle ilgili kefaletleri, esnaf ve sanatkârın mesleki faaliyetiyle ilgili kefaletleri ile kooperatif ve faiz destekli kamu kredilerindeki kefaletler için eşin rızası aranmaz (TBK m.584/3). Şirket kredisine kefil olan ortak, bu nedenle eş rızası savunmasından yararlanamaz.
4. Kefil Borcun Ne Kadarından Sorumludur?
Kefil her durumda sözleşmede yazılı azami miktara kadar sorumludur. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa bu sınır içinde asıl borçtan, borçlunun temerrüdünün yasal sonuçlarından, kendisine önceden bildirilmesi şartıyla takip masraflarından ve işlemiş bir yıllık ile işlemekte olan yıla ait akdi faizden sorumlu olur (TBK m.589). Kefil, aksi açıkça kararlaştırılmadıkça yalnızca kefalet sözleşmesinden sonra doğan borçlardan sorumludur. Asıl borçlu anaparada veya faiz ödemelerinde altı ay gecikirse alacaklı durumu kefile bildirmek zorundadır; bildirmezse kefilin bu yüzden uğradığı zarar oranında haklarını kaybeder (TBK m.594).
On yıllık kanuni süre: Gerçek kişinin verdiği her türlü kefalet, sözleşmenin kurulmasından itibaren on yıl geçince kendiliğinden sona erer. Kefil, uzatma veya yeni kefalet yoksa ancak on yıllık süre doluncaya kadar takip edilebilir (TBK m.598/3-4).
Süreli kefalet: Sözleşmede bir süre belirlenmişse kefil sürenin sonunda borcundan kurtulur (TBK m.600).
Süresiz kefalette takip istemi: Asıl borç muaccel olunca kefil, alacaklıdan bir ay içinde borçluya karşı takibe geçmesini isteyebilir; alacaklı bunu yapmazsa kefil borcundan kurtulur (TBK m.601).
Güvencelerin azaltılması: Alacaklı, borçludan aldığı rehin veya diğer güvenceleri kefilin zararına azaltırsa kefilin sorumluluğu da o ölçüde azalır; ağır kusurla güvenceyi elden çıkarırsa kefil tamamen kurtulur (TBK m.592).
Ödemenin reddi: Borç muaccel olduktan sonra kefilin teklif ettiği ödemeyi alacaklı haklı sebep olmadan kabul etmezse kefil borcundan kurtulur (TBK m.593).
Kefil, alacaklıya ödediği ölçüde onun haklarına halef olur ve bu hakları asıl borç muaccel olunca asıl borçluya karşı kullanabilir (TBK m.596). Halefiyet, alacaklının sahip olduğu rehin ve diğer güvenceleri de kapsar; bu nedenle ödeme yapan kefilin, bankadan alacağın devrine ilişkin belgeleri ve teminat evrakını istemesi gerekir (TBK m.592/3). Rücu alacağının zamanaşımı, kefilin ödeme yaptığı anda başlar. Birden fazla müteselsil kefil varsa, payından fazlasını ödeyen kefil diğer kefillere de rücu edebilir (TBK m.587).
Borcun henüz ödenmediği aşamada da kefil pasif değildir: asıl borçlu temerrüde düşmüş veya mali durumu belirgin biçimde kötüleşmişse kefil, borçludan güvence verilmesini ve borç muaccelse kendisinin borçtan kurtarılmasını isteyebilir (TBK m.595).
S.T., 2017 yılında kayınbiraderinin işyeri için kullandığı 450.000 TL'lik krediye müteselsil kefil olmuştur. Kredi 2025 yılında ödenmeyince banka hesabı kat etmiş ve S.T. aleyhine icra takibi başlatmıştır. İncelemede, kefaletnamedeki azami miktar ve tarihin banka personeli tarafından daktiloyla doldurulduğu, S.T.'nin eşinin ise kefalet tarihinden üç ay sonra ayrı bir belgede onay verdiği tespit edilmiştir.
Ödeme emrine süresinde itiraz edilerek hem TBK m.583'teki el yazısı şartının hem de m.584'teki eş rızasının sözleşme anında bulunmadığı ileri sürülmüştür. Eşin sonradan verdiği onay kanunda aranan zamanlama şartını karşılamadığından kefalet kesin hükümsüz kabul edilmiştir. Bankanın açtığı itirazın iptali davası reddedilmiş ve kefaletin geçersizliğini bilmesi gereken banka aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmiştir. Kredi işletmeye kullandırılmış olsa da S.T. işletmenin sahibi veya ortağı olmadığından m.584/3'teki istisna uygulanmamıştır.
Kefil olduğum kişi ölürse borç bana mı kalır?
Asıl borçlunun ölümü kefaleti sona erdirmez; borç mirasçılara geçer ve kefilin sorumluluğu devam eder. Mirasçılar mirası reddetse bile kefil, azami miktar ve on yıllık süre sınırları içinde sorumlu kalır.
Kefil öldüğünde kefalet borcu mirasçılarına geçer mi?
Evet. Kefalet borcu terekeye dahildir ve mirası reddetmeyen mirasçılara geçer. Mirasçılar, kefaletin geçersizlik sebeplerini ve on yıllık süreyi kefil gibi ileri sürebilir.
Banka önce borçluya gitmeden doğrudan bana ödeme emri gönderebilir mi?
Müteselsil kefalette gönderebilir; ancak borçlunun temerrüde düşmüş ve ihtarın sonuçsuz kalmış olması gerekir. Adi kefalette ise kanunda sayılan istisnalar dışında önce asıl borçluya başvurulması zorunludur. Kefil olduğum kredi yapılandırılırsa sorumluluğum artar mı? Kefilin sorumluluğunu artıran sonraki değişiklikler, kefalet için öngörülen şekle uyulmadıkça kefili bağlamaz (TBK m.583/3). Kefilin imzası olmadan yapılan yapılandırmada artan faiz ve vade kefile yüklenemez.
Kefaletnameyi incelemeden ödeme yapmak: El yazısı veya eş rızası eksikliği, borcun tamamından kurtulmayı sağlayabilecek bir savunmadır; ödeme yapıldıktan sonra geri almak daha zordur.
Ödeme emrine itiraz süresini kaçırmak: Geçersizlik sebepleri yedi günlük itiraz süresinde ileri sürülmezse menfi tespit davası gibi daha uzun ve masraflı yollara başvurmak gerekir.
On yıllık süreyi hesaplamamak: Türk Borçlar Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 1 Temmuz 2012'den sonra kurulan ve uzatılmayan kefaletlerde süre dolmuş olabilir; 2016 ve öncesine tarihli kefaletnameler bu açıdan mutlaka kontrol edilmelidir.
Ödeme sonrası belgeleri almamak: Rücu için bankadan ödeme makbuzu, alacağın devrine ilişkin yazı ve teminat belgeleri mutlaka istenmelidir.
Şirket kefaletini bireysel kefalet sanmak: Şirket ortağı veya yöneticisi için eş rızası aranmaz; savunma stratejisi buna göre kurulmalıdır.
Kefalet, kefilin kendi malvarlığını başkasının borcu için ortaya koyduğu ağır bir yükümlülüktür ve kanun koyucu bu nedenle sıkı şekil, süre ve bildirim kuralları öngörmüştür. Banka kredilerinde imzalatılan kefaletnamelerin önemli bir kısmı bu kurallara tam uymaz; el yazısı eksikliği, eş rızasının zamanlaması veya on yıllık sürenin dolması, kefilin hiç sorumlu olmaması sonucunu doğurabilir. Küheylan Hukuk Bürosu, kefaletname ve kredi sözleşmesinin incelenmesinden ödeme emrine itiraz ve menfi tespit davasına, borcu ödeyen kefilin rücu alacağının tahsiline kadar kefillerin hukuki konumunu belge ve içtihada dayanan bir stratejiyle korumaktadır.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar, tablolar ve örnek olay Küheylan Hukuk Bürosu tarafından 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ve yargı kararları esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Bankacılık ve finans uyuşmazlıklarında sözleşme hükümleri, bildirim tarihleri ve süreler sonucu doğrudan belirlediğinden, her somut olayın bir avukat tarafından ayrıca değerlendirilmesi tavsiye olunur. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu. Tüm Hakları Saklıdır.
KÜHEYLAN HUKUK