KÜHEYLAN HUKUK
Üniversite Öğrencisine Verilen Disiplin Cezasına İtiraz ve İptal Davası 2547 sayılı Kanun m.54'e göre ceza türleri, savunma hakkı, zamanaşımı ve idare mahkemesinde dava yolu Bu rehber, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.54'ün 7437 sayılı Kanun'la değişen metnine, Anayasa Mahkemesi'nin 22.02.2024 tarihli iptal kararına ve Danıştay içtihatlarına göre Ekim 2026 itibarıyla hazırlanmıştır.
Üniversite öğrencisine verilen kınama, uzaklaştırma veya çıkarma cezası idari bir işlemdir. Ceza verilmeden önce öğrencinin savunmasının usulüne uygun alınması, soruşturmanın süresinde açılması ve cezanın fiile uygun olması gerekir. Bu şartlardan biri eksikse işlem iptal edilebilir. Öğrenci, cezaya karşı 15 gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edebilir, itiraz etmeden doğrudan idari yargıya da gidebilir (2547 m.54/10- e). Dava süresi 60 gündür. Danıştay 8. Daire, savunma hakkı kullandırılmadan verilen çıkarma cezasını iptal etmiş, öğrenci olmadan önce işlenen fiil nedeniyle verilen cezayı da hukuka aykırı bulmuştur. Bu rehber, hangi aşamada neye bakılacağını anlatır.
Üniversite öğrencilerinin disiplin işleri 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 54. maddesinde düzenlenmiştir. Madde, 02.02.2023 tarihli ve 7437 sayılı Kanun'la yeniden yazılmıştır. Yeni düzenleme, cezaya yol açan eylemleri ceza türlerine göre tek tek sayar. Böylece hangi fiile hangi cezanın verilebileceği kanunda belirlenmiş olur. Anayasa Mahkemesi 22.02.2024 tarihinde (E.2023/78, K.2024/55) maddedeki bazı alt bentleri iptal etmiştir. Bu nedenle bir işlemin dayandığı bendin hâlâ yürürlükte olup olmadığı ilk kontrol edilecek noktadır.
Disiplin cezası, üniversite organının tek taraflı olarak tesis ettiği idari işlemdir. Bu işleme karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Çıkarma gibi ağır cezalarda davanın sonucu, öğrencinin eğitim hakkını doğrudan etkiler.
Kınama Bilgiyi yanıltmak amacıyla eksik veya yanlış bildirmek, sınavda kopyaya teşebbüs, ders düzenini bozmak Dekan veya müdür (m.54/7-a)
1 hafta ile 1 ay uzaklaştırma Kurum içinde şeref ve haysiyeti zedeleyen eylem, tehdit, işleyişi bozucu eylem, alkollü içki içmek Dekan veya müdür (m.54/7-a)
Bir yarıyıl Kopya çekmek, intihal, kurum personeline veya öğrencilere fiili saldırı, Disiplin kurulu
İki yarıyıl uzaklaştırma Cebir ve şiddetle görevi engellemek, uyuşturucu bulundurmak, cinsel taciz, sınavda başkasının yerine girmek Disiplin kurulu (m.54/7-c)
Kurumdan çıkarma Kesinleşmiş mahkeme kararıyla örgüt suçu, uyuşturucu satmak veya ticaretini yapmak, cinsel dokunulmazlığı ihlal Disiplin kurulu (m.54/7-c)
Kınama ve bir aya kadar uzaklaştırmayı dekan veya müdür verir. Müşterek mekânlarda işlenen fiillerde bu yetki rektöre aittir. Bir veya iki yarıyıl uzaklaştırma ile çıkarma cezasını ise disiplin kurulu verir. Fakülte düzeyindeki soruşturmalarda bu kurul görevini fakülte yönetim kurulu, rektörlükçe yürütülen soruşturmalarda ise üniversite yönetim kurulu yerine getirir. Yetkisiz bir merciin verdiği ceza, yetki unsuru yönünden iptal sebebidir.
Kanun, savunma hakkını açıkça güvence altına alır (m.54/5). Öğrenciye isnat edilen fiilin ne olduğu, savunma tarihinden en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilir. Bildirim ayrıca öğrenci bilgi sistemi, elektronik posta veya kısa mesajla da yapılabilir. Öğrenci savunmasını sözlü veya yazılı verebilir. Çağrıya özürsüz uymazsa savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Geçerli bir özür bildiren öğrenciye uygun bir süre verilir.
Danıştay 8. Daire, 27.12.2024 tarihli kararında (E.2024/2283, K.2024/7788, oybirliği) bir hukuk fakültesi öğrencisine verilen çıkarma cezasını incelemiştir. Öğrenci hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet vardı. Buna rağmen Daire, disiplin soruşturması sürecinde savunma hakkının usulüne uygun kullandırılmadığını tespit etmiş ve işlemde hukuka uygunluk görmemiştir. Daireye göre cezanın uygulanabilmesi için önce disiplin soruşturmasının kanuna ve yönetmeliğe uygun açılması ve kendisine suç isnat edilen öğrencinin savunmasının alınması yasal bir zorunluluktur. Bu karar, mahkûmiyet gibi güçlü bir dayanak bulunsa bile usul eksikliğinin işlemi sakatlayabileceğini gösterir.
Soruşturmanın başlaması: Olay öğrenilince derhal başlanır ve en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır. Ek süre, her seferinde 30 günü geçmemek üzere toplam 60 güne, toplu eylemlerde 90 güne kadar verilebilir (m.54/4-a).
Soruşturma açma zamanaşımı: Amirin eylemi öğrendiği tarihten itibaren kınama ve 1 aya kadar uzaklaştırma için 1 ay, yarıyıl uzaklaştırma ve çıkarma için 3 ay içinde soruşturmaya başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar (m.54/4-b).
Genel zamanaşımı: Eylemin işlendiği tarihten itibaren en geç 2 yıl içinde ceza verilmezse zamanaşımı dolar. Kesinleşmiş mahkûmiyete dayanan çıkarma cezasında süre, adli yargı hükmünün kesinleştiği günden başlar (m.54/4-c).
İptalden sonra yeniden ceza: Ceza yargı kararıyla iptal edilirse idare, kalan zamanaşımı süresi içinde veya en geç 3 ay içinde yeniden ceza tesis edebilir (m.54/4-ç). İptal kararı bu yüzden bazı dosyalarda kesin bir son anlamına gelmeyebilir.
Zamanaşımı süreleri uygulamada çoğu zaman gözden kaçar. Dilekçede eylem tarihi, idarenin eylemi öğrenme tarihi ve soruşturma başlangıç tarihi ayrı ayrı belirtilmelidir.
Danıştay 8. Daire, 22.12.2023 tarihli kararında (E.2022/4719, K.2023/7745, oybirliği) önemli bir ilke koymuştur. Dosyada, öğrencinin silahlı terör örgütü üyeliğinden aldığı ceza okula kayıt tarihinden önce kesinleşmişti. Kayıttan sonra bu mahkûmiyet esas alınarak çıkarma cezası verilmişti. Daire, 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesi ile buna dayanan Yönetmeliğin kişinin yükseköğretim kurumunda öğrenci olduğu döneme ilişkin olarak düzenlendiğini, öğrenci olmadan önceki dönemdeki eylemler ve bunlara ilişkin mahkûmiyet kararları için kanunda disiplin cezası öngörülmediğini belirterek işlemi hukuka aykırı bulmuştur. Başka bir dosyada ise ilk derece mahkemesi, anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçundan kesinleşmiş mahkûmiyeti bulunan öğrenciye verilen çıkarma cezasını öğrencilik öncesi fiil gerekçesiyle iptal etmiş, Danıştay 8. Daire ise savunma hakkı yönünden aynı sonuca ulaşmıştır (E.2024/2283, K.2024/7788). Öğrencilik öncesi eylemler bakımından, dosyanın dayanağına göre iki ayrı iptal gerekçesi birlikte ileri sürülmelidir.
İtiraz: Verilen cezaya karşı 15 gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edilebilir. Yönetim kurulu 15 gün içinde karar verir. İtirazın kabulünde yetkili amir veya kurul 30 gün içinde yeniden karar verir (m.54/10-ç ve d).
İtiraz zorunlu değildir: Kanun, itiraz hakkı kullanılmadan da idari yargı yoluna başvurulabileceğini hükme bağlamıştır (m.54/10-e).
Dava süresi: Cezanın tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır (2577 sayılı Kanun m.7). İtiraz yapılmışsa, itiraza verilen cevabın tebliğinden itibaren süre yeniden işler (2577 m.11).
Tebligat: Öğrenciye tebligat 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır. Öğrencinin kayıt sırasında bildirdiği adresi değiştirip bildirmemesi hâlinde, kayıtlı adrese gönderilen tebligat usulüne uygun sayılır (m.54/11).
Yürütmenin durdurulması: Uzaklaştırma sınav dönemine denk geliyorsa veya çıkarma kararı eğitimi fiilen kesiyorsa, telafisi güç zarar gösterilerek yürütmenin durdurulması istenmelidir.
Ceza davasından bağımsızlık: Aynı olay nedeniyle ceza kovuşturması açılması veya sonuçlanması disiplin cezasını geciktirmez, mahkûm olunması veya olunmaması da cezaya engel değildir (m.54/6-ğ). Ceza dosyasındaki beraat, bu nedenle disiplin cezasını otomatik iptal etmez. Disiplin cezasının dayandığı fiil ve delil ayrıca denetlenir.
Disiplin amirleri ve kurulları, eylemin ağırlığını, öğrencinin daha önce ceza alıp almadığını, pişmanlık duyup duymadığını ve kurumdaki geçmiş davranış, çalışma ve başarılarını dikkate alarak bir derece alt ceza verebilir (m.54/9-d). Karar bu ölçütlere hiç değinmiyorsa, işlemin gerekçesi ve ölçülülüğü yönünden dava dilekçesinde ayrıca eleştirilebilir. Tekerrür hâlinde bir derece ağır ceza uygulanır, ancak tekerrür gerekçesiyle çıkarma cezası verilemez (m.54/2).
Aşağıdaki senaryo kurgusaldır; uygulamadaki tipik bir durumu açıklamak amacıyla hazırlanmıştır.
Kurgusal bir örnekte, bir fakülte öğrencisi sınavda kopya çekmek iddiasıyla bir yarıyıl uzaklaştırma cezası almıştır. Öğrenciye savunma için yalnızca üç gün süre verilmiş, tutanakta öğrencinin imzası bulunmamaktadır. Karar fakülte dekanı tarafından verilmiştir.
Önce yetkiye bakılır. Bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını disiplin kurulu verir, dekan değil. Ayrıca savunma için en az yedi gün süre verilmesi gerekir. İki eksik birlikte işlemi sakatlar. Öğrenci cezanın tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir. İsterse önce 15 gün içinde yönetim kuruluna itiraz eder. Dönem başlıyorsa yürütmenin durdurulması da talep edilir.
Disiplin cezasına itiraz etmek zorunda mıyım?
Hayır. Kanun, itiraz hakkı kullanılmadan da idari yargıya başvurulabileceğini belirtir. İtiraz süresi 15 gündür. Dava süresi ise 60 gündür.
Savunma vermezsem ne olur?
Çağrıya özürsüz uymayan öğrenci savunma hakkından vazgeçmiş sayılır ve mevcut delillere göre karar verilebilir. Geçerli özür bildirilirse uygun bir süre tanınması gerekir.
Hakkımdaki ceza davası beraatle sonuçlandı. Disiplin cezası kalkar mı?
Kendiliğinden kalkmaz. Kanun, ceza kovuşturmasının sonucunun disiplin cezasına engel olmadığını belirtir. Cezanın dayandığı fiil ve deliller idare mahkemesinde ayrıca incelenir.
Öğrenci olmadan önce işlediğim bir suç nedeniyle okuldan çıkarılabilir miyim?
Danıştay 8. Daire, öğrencilik öncesi dönemdeki eylemler için kanunda disiplin cezası öngörülmediğini belirterek böyle bir işlemi hukuka aykırı bulmuştur (22.12.2023 tarihli karar).
İptal kararı çıkarsa üniversite yeniden ceza verebilir mi?
Zamanaşımı süresi dolmamışsa veya dolmasına 3 aydan az kalmışsa en geç 3 ay içinde yeniden ceza tesis edilebilir. Bu nedenle iptal gerekçesinin neye dayandığı önem taşır.
Süreyi karıştırmak: İtiraz süresi 15 gün, dava süresi 60 gündür. Hangi sürenin işlediği, tebliğ tarihine ve itiraz yapılıp yapılmadığına göre baştan hesaplanmalıdır.
Savunmayı geçiştirmek: Savunma yazılı sunulacaksa delil ve tanık talepleri baştan bildirilmelidir. Daha sonra eklenmesi zordur.
Dayanak bendi kontrol etmemek: Maddedeki bazı alt bentler Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. Cezanın dayandığı bendin yürürlükte olup olmadığı ilk iş olarak incelenmelidir.
Tebligatı takip etmemek: Kayıtlı adrese yapılan tebligat geçerli sayılabilir. Bu nedenle öğrenci bilgi sistemi ve kayıtlı adres düzenli izlenmelidir.
Öğrenci disiplin cezaları, eğitim hakkının kısıtlanması sonucunu doğurduğundan idari yargıda sıkı biçimde denetlenir. Kanun, fiilleri ceza türlerine göre sayarak, savunma hakkını ve zamanaşımı sürelerini açıkça düzenleyerek öğrenciye somut güvenceler tanımıştır. Danıştay kararları, usul eksikliklerinin ve öğrencilik öncesi fiillerin cezayı hukuka aykırı kılabileceğini göstermektedir. Küheylan Hukuk Bürosu, disiplin cezalarında yetkili merciin doğru olup olmadığını, savunma sürecini, zamanaşımı hesabını ve dayanak bendin güncelliğini birlikte inceleyerek itiraz ve idare mahkemesi başvurusunu, gerekiyorsa yürütmenin durdurulması talebiyle birlikte planlar.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları sonucu değiştirebileceğinden, süreç başlangıcından itibaren bir idare hukuku avukatından destek alınması tavsiye olunur.
KÜHEYLAN HUKUK