KÜHEYLAN HUKUK
Aile İkamet İzni: Yabancı Eş ve Çocuklar İçin Şartlar, Uzatma, Boşanma Sonrası Durum ve Ret Hâlinde Dava 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.34-37, m.31/1-ğ 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ve Ekim 2026 tarihli resmî kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır.
Aile ikamet izni, Türk vatandaşı veya ikamet izni bulunan bir yabancının eşi ve çocuklarının Türkiye'de destekleyicinin yanında kalabilmesini sağlar. İzin her defasında en fazla üç yıl için verilir ve destekleyicinin ikamet izni süresini aşamaz. Başvuruda destekleyicinin gelir, barınma ve sağlık sigortası şartları ile yabancı eşin evliliği aile ikameti alabilmek amacıyla yapmadığı gösterilmelidir. Boşanma, ölüm veya aile içi şiddet hâlinde ikamet hakkının nasıl devam edeceği ise kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
Aile İkamet İzni Nedir?
Aile ikamet izni, 6458 sayılı Kanunun 30. maddesindeki ikamet izni türlerinden biridir. Amaç, aile birliğinin Türkiye'de sürdürülebilmesidir. İzin verilen kişi bu kalış hakkını destekleyicisine bağlı olarak kullanır.
Kimler Destekleyici Olabilir ve Kimler İzinden Yararlanır?
Destekleyici olabilecekler (m.34/1): Türk vatandaşları, TVK m.28 kapsamındakiler (Mavi Kart sahipleri), ikamet izni sahibi yabancılar ile mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri. İzinden yararlanabilecekler ise destekleyicinin yabancı eşi, ergin olmayan yabancı çocuğu ve bağımlı yabancı çocuğudur.
Çok eşlilik hâlinde yalnızca bir eşe aile ikamet izni verilir (m.34/2).
Çocuk için, yurt dışında yaşayan ortak velayet sahibi ebeveynin muvafakati aranır (m.34/3).
Aile ikametiyle bulunan çocuk, 18 yaşına kadar ilk ve ortaöğretim hakkından yararlanır (m.34/4).
Üç yıl aile ikametiyle kalan çocuk, 18 yaşını doldurduktan sonra kısa dönem ikamet iznine geçebilir (m.34/5).
Aile İkamet İzni İçin Hangi Şartlar Aranır?
Kanunun 35. maddesi şartları iki ayrı fıkrada düzenler.
Gelir Toplam gelir asgari ücretten az olmamalı; ayrıca aile bireyi başına aylık gelir, asgari ücretin üçte birinden az olmamalı
Adli sicil Başvurudan geriye doğru beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olmak
Bir yıllık ikamet şartı, bilimsel araştırma ve çalışma izni sahiplerine, TVK m.28 kapsamındakilere ve Türk vatandaşlarıyla evli yabancılara uygulanmaz (m.35/2). Başka bir deyişle, Türk vatandaşıyla evli yabancı, bu bir yıllık ön bekleme süresine tabi değildir.
Kanunun 7. maddesi kapsamına girmemek.
Anlaşmalı Evlilik Şüphesi Nasıl İncelenir?
Aile ikamet izni verilmeden veya uzatılmadan önce makul şüphe varsa, evliliğin sırf ikamet izni alabilme amacıyla yapılıp yapılmadığı valiliklerce araştırılır. Böyle bir amaçla yapıldığı tespit edilirse izin verilmez, verilmişse iptal edilir. İzin verildikten sonra da denetim yapılabilir. Anlaşmalı evlilik yoluyla alınıp sonradan iptal edilen izinler, kanundaki ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılmaz (m.37).
Danıştay 10. Dairesi, 10 Haziran 2021 tarihli ve E.2016/2192, K.2021/3234 sayılı kararında, idarenin aile ikamet izni talebini komşu beyanlarına ve ayrı mülakatlardaki farklı cevaplara dayanarak reddettiği bir olayı incelemiştir. Daire, anlaşmalı evlilik tespitinin somut bilgi ve belgeye dayanması gerektiğini vurgulamış; araştırmanın evlilik birliğinin yaz aylarında başka ilde yaşanması gibi ayrıntıları gözetmeden yapıldığını belirterek idare mahkemesinin iptal kararını onamıştır. Karar, "tutarsız cevap" kanaatinin tek başına yeterli sayılmayacağını gösterir.
Aile İkamet İzni Hangi Hâllerde Reddedilir veya İptal Edilir?
Kanunun 36. maddesine göre aile ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi bitenler uzatılmaz:
35. maddenin birinci ve üçüncü fıkralarındaki şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması,
Aile ikameti alma şartları ortadan kalktıktan sonra kısa dönem ikamet izni verilmemesi, Hakkında geçerli sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı bulunması, İznin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi.
Danıştay 10. Dairesi, 6 Ekim 2021 tarihli ve E.2016/2078, K.2021/4589 sayılı kararında, izinsiz çalışma nedeniyle alınan ve kesinleşen sınır dışı etme kararına dayanılarak aile ikamet izninin 36. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca iptal edilmesini hukuka uygun bulmuştur. Aile ikameti sahibi yabancının çalışma izni olmadan çalışmaması bu yüzden önem taşır.
Boşanma, Ölüm ve Şiddet Hâlinde Ne Olur?
Türk vatandaşıyla evli yabancıya en az üç yıl aile ikametiyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir. Aile içi şiddet mağduru olduğu mahkeme kararıyla sabit olanlar için üç yıllık süre aranmaz (m.34/6). Üç yıllık süre dolmadan boşanan yabancı için bu kolaylık işlemez; bu nedenle boşanma davasının zamanlaması ve ikamet planı birlikte düşünülmelidir.
Destekleyicinin ölümü hâlinde süre şartı aranmaksızın kısa dönem ikamet izni verilir (m.34/7).
Aile ikameti sona eren yabancı, kısa dönem ikamet izni için başvurmadığında yasal kalış hakkını yitirebilir. Kanunun 54. maddesinin birinci fıkrası uyarınca izin süresi bitip kabul edilebilir gerekçe olmadan 10 günden fazla kalan yabancı hakkında sınır dışı kararı alınabilir. İkamet izni gerekçesinin değişmesi hâlinde yeni gerekçeye uygun izin talep etmek mümkündür (m.29).
Aile ikamet izni başvurusu, Türkiye içinden valiliğe yapılabilen başvurular arasında sayılır; ayrıca konsolosluk yoluyla başvuru da mümkündür (m.21-22). Süre sonunda uzatma başvurusu, izin süresinin dolmasına 60 gün kala başlar ve süre dolmadan yapılır (m.24).
Red veya iptal kararına karşı İYUK m.7 uyarınca yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir; üst makama başvuru süreyi durdurur (m.11). Yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (m.32).
Olay Özet Formu: Kurgusal örnek: Türk vatandaşıyla iki yıl önce evlenen bir yabancı kadın, aile ikamet izni ile Türkiye'de yaşıyor. Evlilik yaklaşık iki yıl sonra sona eriyor; kadın daha önce kısa dönem ikamet izni için başvurmamış. Süreç: Aile ikameti sona erdiği için kadının izin hakkı da düşüyor. Üç yıllık aile ikameti süresini dolduramadığı için kısa dönem izin imkânı sınırlı kalıyor. Aile içi şiddet bulunması hâlinde bunun mahkeme kararıyla belgelenmesi ayrı bir önem taşıyor. Sonuç: İkamet izni türünün değişmesi, uzun dönem ikamet izni için aranan kesintisiz ikamet süresinin hesabını da etkileyebilir. Anlaşmalı evlilik nedeniyle alınıp iptal edilen izinler bu hesaba katılmaz. Bu nedenle boşanma gündeme gelmeden önce ikamet izni stratejisinin planlanması gerekir.
Türk vatandaşıyla evli yabancı için bir yıllık ikamet bekleme süresi var mı?
Hayır. Destekleyicideki bir yıllık ikamet şartı Türk vatandaşlarıyla evli yabancılara uygulanmaz (m.35/2). Çocuk için aile ikameti nasıl alınır? Ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuk için destekleyiciye bağlı aile ikamet izni verilir. Yurt dışında yaşayan ortak velayet sahibi ebeveynin muvafakati aranır (m.34/3).
Aile ikamet izniyle çalışmak mümkün mü?
Aile ikamet izni, tek başına çalışma hakkı vermez. Çalışmak için çalışma izni gerekir; izinsiz çalışma, ikamet izninin iptaline ve sınır dışı sürecine yol açabilir.
Anlaşmalı evlilik iddiasına karşı hangi deliller sunulur?
Ortak adres kayıtları, fatura ve banka kayıtları, aile fotoğrafları, ortak çocuk, komşu ve yakın beyanları gibi evlilik birliğinin fiilen yaşandığını gösteren deliller sunulabilir. Danıştay, tespitin somut belgeye dayanmasını arar.
Aile ikameti reddedilirse ne kadar süre içinde dava açılır?
Özel kanunda ayrı süre olmadığı için idare mahkemesinde dava açma süresi, yazılı bildirimden itibaren 60 gündür.
Destekleyicinin gelir, barınma ve sağlık sigortası belgelerinin eksik veya güncel olmayan biçimde sunulması. Mülakat öncesinde eşlerin ortak yaşama ilişkin bilgilerinin tutarlılığının kontrol edilmemesi. Boşanma kararlaştırılmadan önce kısa dönem ikamet izni şartlarının incelenmemesi. Aile ikamet izniyle bulunurken çalışma izni olmaksızın çalışılması. Uzatma başvurusunun izin süresi dolduktan sonra yapılması.
Aile ikamet izni, evlilik ve ikamet hukukunun kesiştiği bir alandır. Destekleyicinin mali durumu, evliliğin gerçekliği, boşanma planı ve çalışma izni konuları aynı dosyada birlikte değerlendirilmelidir. Küheylan Hukuk Bürosu, aile ikamet izni başvurularının hazırlanması, anlaşmalı evlilik incelemelerinde delil dosyasının kurulması ve ret veya iptal işlemlerine karşı idare mahkemesinde dava süreçlerini yürütmektedir.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları, sonucu değiştirebilir. Başvuru, itiraz ve dava sürelerinin kaçırılmaması için süreç başlamadan önce bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye olunur. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu. Tüm Hakları Saklıdır.
KÜHEYLAN HUKUK