KÜHEYLAN HUKUK
Çalışma İzni Olmadan Çalıştırılan Yabancı İşçinin Hakları: Maaş, Kıdem Tazminatı ve SGK Alacakları Alınabilir mi? 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.6, m.22, m.23; 6458 sayılı Kanun m.54; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.394; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ve Ekim 2026 tarihli resmî kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır.
Çalışma izni bulunmayan yabancı Türkiye'de çalışamaz ve izinsiz çalıştırılmaları hâlinde hem yabancı hem de işveren hakkında idari para cezası uygulanır (6735 sayılı Kanun m.6/2, m.23). Bununla birlikte işçilik alacakları, izinsiz çalışma durumuna rağmen tamamen ortadan kalkmayabilir. Fiilen çalışılmış olması, ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı ve sigorta primi gibi taleplerin ispatı bakımından önem taşır. Yargıtay'ın bu konudaki uygulamasında ayrıntılar dosyaya göre değişir ve yabancının hakkını araması, sınır dışı riski doğurabileceği için, süreç dikkatle planlanmalıdır.
Çalışma İzni Olmadan Çalışmanın Hukuki Sonuçları Nelerdir?
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, yabancının Türkiye'de ancak çalışma izniyle çalışabileceğini düzenler (m.6/2). Bu kuralın ihlali iki ayrı yaptırım doğurur:
İzinsiz çalışan yabancı ve izinsiz çalıştıran işveren hakkında idari para cezası uygulanır (m.23). Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiği için güncel miktarlar yetkili makamdan öğrenilmelidir.
İzinsiz çalışan yabancı hakkında 6458 sayılı Kanunun 54. maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi kapsamında sınır dışı kararı alınabilir. Kanunun 23. maddesinin sekizinci fıkrası da izinsiz çalışan yabancının sınır dışı edilmesi için bildirimde bulunulmasını düzenler.
Bu nedenle izinsiz çalışan yabancı işçi, işçilik alacaklarını talep ettiğinde, aynı zamanda idari yaptırımla karşılaşabileceğini bilmelidir. İdari işlemlere karşı yargı yolları ayrıca saklıdır.
İzinsiz Çalışan Yabancının İş Sözleşmesi Geçerli Midir?
Çalışma izni olmadan yapılan iş sözleşmesinin hukuki durumu, uygulamada tartışmalıdır. Türk Borçlar Kanunu m.394, hizmet sözleşmesinin geçersizliğinin sonradan anlaşılması hâlinde, işçinin çalıştığı süre için hizmet ilişkisi ortadan kalkıncaya kadar sözleşmenin hüküm ve sonuçlarının doğacağını öngörür. Yargıtay kararlarındaki bazı gerekçelerde, çalışma izninin bulunmamasının idari para cezası gerektirdiği ancak fiilen yapılan çalışmanın karşılığının talep edilebileceği yönünde değerlendirmeler yer almaktadır. Buna karşılık, uygulamada farklı yaklaşımlar da görülmektedir. Bu nedenle sonuç, çalışmanın niteliğine, süresine ve ispat durumuna göre değişir.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 27.05.2021 tarihli ve E.2020/5149, K.2021/7102 sayılı kararında, yabancı uyruklu davacının hizmet tespiti davasında, çalışma izni olup olmadığının araştırılması gerektiği belirtilmiş ve hüküm bozulmuştur. Karar, izinsiz çalışmanın hizmet tespiti ve sigortalılık bakımından önemli olduğunu gösterir. Karardan, yabancının alacak ve tespit taleplerinin otomatik olarak reddedileceği sonucu çıkarılamaz. Bu karar, yalnızca ilgili dosyaya özgü yaklaşımı yansıtır.
Hangi İşçilik Alacakları Talep Edilebilir?
Fiilen çalışmanın ispat edilebildiği durumlarda talep konusu olabilecek başlıca kalemler şunlardır:
Sigorta primlerinin yatırılmaması nedeniyle hizmet tespiti talebi.
Kıdem ve ihbar tazminatı bakımından iş sözleşmesinin kanuna uygun şekilde sona erdirilip erdirilmediği ve işçinin çalışma süresi belirleyicidir. İzinsiz çalışmanın bu kalemlere etkisi konusunda uygulama farklılaşabildiği için, talep kalemleri dikkatle seçilmelidir. İş hukukunda genel olarak işçilik alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147). Dava öncesinde ise, işçi alacağı ve tazminat talepli davalarda arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3).
Çalışmanın İspatı Nasıl Yapılır?
İzinsiz çalışma, yazılı sözleşme ve bordro bulunmaksızın yürütüldüğü için, ispat çoğunlukla delillere bağlıdır. Aşağıdaki deliller dosyanın dayanağını oluşturur:
İşverenle yazışmalar ve mesaj kayıtları, İşyerindeki giriş çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, Tanık beyanları.
İşverenin yabancı işçiyi bildirdiği veya çalıştırdığı işyerinin, ticaret sicil ve SGK kayıtları da araştırılabilir.
İşçi Hakkını Ararken Sınır Dışı Riski Doğar mı?
Doğabilir. Yabancı işçi, dava açtığında veya şikâyette bulunduğunda, izinsiz çalıştığı idari makamlarca öğrenilebilir. 6458 sayılı Kanunun 54/1-ğ bendi kapsamında sınır dışı kararı alınabilir. Bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Ağır hastalık, hamilelik ve insan ticareti mağduru olma gibi durumlarda ise kanunun 55. maddesi sınır dışı kararı alınmasını yasaklar. Bu nedenle işçilik alacağı davası açmadan önce, kişinin ikamet durumu, aile bağları ve sınır dışı riski birlikte değerlendirilmelidir. Hakkını aramak ile ikamet durumunu korumak arasındaki denge, dosyaya özgü bir stratejiyle kurulmalıdır.
Olay Özet Formu: Kurgusal örnek: Yabancı bir işçi, çalışma izni almadan bir işyerinde on ay boyunca çalışıyor. İşveren, ücretin bir kısmını ödemiyor ve işçiyi çalışma izninin bulunmadığı gerekçesiyle işten çıkarıyor. İşçi, alacaklarını talep etmek istiyor, ancak sınır dışı edilmekten çekiniyor. Süreç: Avukat, çalışmanın ispatı için banka kayıtlarını, mesajları ve tanıkları topluyor. İşçinin ikamet durumu ve olası sınır dışı riski ile işçilik alacağı talepleri birlikte değerlendiriliyor. Sonuç: Arabuluculuk süreci başlatılıyor ve sonuç alınamazsa iş mahkemesinde dava açılıyor. Çalışma izni konusunda uygulama farklılaşabildiği için, talepler bu belirsizlik gözetilerek hazırlanıyor.
Çalışma izni olmayan yabancı işçi alacağını isteyebilir mi?
Fiilen çalışmışsa, ücret ve diğer işçilik alacakları talep edilebilir. İzinsiz çalışmanın etkisi konusunda Yargıtay uygulaması dosyaya göre değişir. İzinsiz çalışan yabancı hakkında ne olur? Yabancı hakkında idari para cezası uygulanabilir ve sınır dışı kararı alınabilir. Karara karşı yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir.
İşveren yaptırımla karşılaşır mı?
Evet. İzinsiz yabancı çalıştıran işveren hakkında 6735 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası uygulanır.
Sigorta primi yatırılmayan yabancı işçi hizmet tespiti isteyebilir mi?
Çalışmanın fiilen yapıldığı ispat edilirse hizmet tespiti talep edilebilir. Yargıtay, bu davalarda çalışma izninin araştırılması gerektiğini belirtmiştir.
İşçilik alacakları için zamanaşımı süresi nedir?
Genel olarak beş yıldır. Dava öncesinde arabuluculuğa başvurmak da gerekir.
İşçi dava açtığında sınır dışı edilir mi?
İzinsiz çalışma idari makamlarca öğrenilirse sınır dışı kararı alınabilir. Bu risk, dava öncesinde değerlendirilmelidir.
Çalışmanın ispatı için delillerin önceden toplanmaması.
Arabuluculuk şartının yerine getirilmeden dava açılması.
Zamanaşımı süresinin takip edilmemesi.
Sınır dışı riskinin değerlendirilmeden şikâyette bulunulması.
Sınır dışı kararına karşı yedi günlük süreyi kaçırmak.
İzinsiz çalışan yabancı işçinin hakları, tamamen kaybolmuş sayılmaz ancak dosya özellikle ispat ve idari risk bakımından hassastır. İşçilik alacağı ile ikamet durumu birlikte planlanmalı ve deliller zamanında toplanmalıdır. Küheylan Hukuk Bürosu, çalışma izni olmadan çalışan yabancı işçilerin alacak ve hizmet tespiti taleplerinin hazırlanmasında, arabuluculuk ve iş mahkemesi süreçlerinde ve olası sınır dışı kararlarına karşı başvuruların yürütülmesinde hukuki destek sunmaktadır.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları, sonucu değiştirebilir. Başvuru, itiraz ve dava sürelerinin kaçırılmaması için süreç başlamadan önce bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye olunur. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu. Tüm Hakları Saklıdır.
KÜHEYLAN HUKUK