KÜHEYLAN HUKUK
Tasarrufun İptali Davası: Borçlu Malını Kaçırırsa Alacaklı Ne Yapar? İİK m.277-284 kapsamında iptale tabi işlemler, aciz belgesi, 5 yıllık süre ve davanın sonuçları 2026 itibarıyla güncellenmiştir
Borçlu icra takibini fark ettiğinde taşınmazını yakınına devredebilir, aracını bağışlayabilir veya malvarlığını başka biçimde eritebilir. Kanun bu durumda alacaklıya tasarrufun iptali davası imkânı tanır. Dava, devri geçersiz kılmaz; yalnızca alacak miktarıyla sınırlı olarak, malın icra bakımından hâlâ borçluya aitmiş gibi haczedilip satılmasını sağlar. Rehberde iptale tabi işlemler, dava şartları, süreler, görevli mahkeme ve kanıt toplama anlatılmaktadır.
1. Tasarrufun İptali Davası Nedir?
Alacaklı, borçlunun malvarlığına güvenerek alacak ilişkisine girer. Borçlu bu malvarlığını alacaklıdan kaçırırsa, alacaklının tahsil imkânı kalmaz. İcra ve İflas Kanunu'nun 277 ila 284. maddeleri bu duruma karşı bir koruma sistemi kurar: tasarrufun iptali davası.
Bu dava, Türk Borçlar Kanunu'ndaki muvazaa (danışıklı işlem) davasından farklıdır. Muvazaa, işlemin gerçek iradeyi yansıtmadığı için baştan geçersiz olduğunu savunur. Tasarrufun iptalinde ise işlem geçerli kalır; yalnızca alacaklının alacağıyla sınırlı olarak ona karşı hükümsüz sayılır.
1. Gerçek bir alacak: Davacının borçluda gerçek bir alacağı bulunmalıdır. Salt kâğıt üzerindeki alacaklar bu davaya yeterli değildir.
2. Kesinleşmiş icra takibi: Borçlu aleyhine başlatılan takip kesinleşmiş olmalıdır.
3. Aciz belgesi (m.277): Borçlu hakkında kesin veya geçici aciz belgesi bulunmalıdır. Bu belge, takip sonunda borçlunun malvarlığının alacağı karşılamadığını gösterir. Belge, dava sırasında veya temyizde de sunulabilir.
4. Borçtan sonra yapılmış tasarruf: İptali istenen tasarruf, borcun doğumundan sonra yapılmış olmalıdır. Vadeli çek ve bonolarda gerçek borç doğum tarihi esas alınır.
3. Hangi Tasarruflar İptale Tabidir?
İİK m.278 Karşılıksız tasarruflar (bağış, ivazsız devir) Haciz veya iflas tarihinden geriye 2 yıl. Mutat hediyeler hariçtir.
İİK m.279 Aciz halindeki borçlunun yaptığı işlemler (rehin, nakit dışı ödeme, vadesi gelmemiş borcun ödenmesi) Haciz veya iflas öncesi 1 yıl
İİK m.280 Alacaklıyı zarara sokma kastıyla yapılan işlemler Karşı tarafın bu kastı bilmesi veya bilmesi gerekmesi. Yakınlar için bilgi karinesi vardır.
İİK m.280 bakımından alacaklı, borçlunun alacaklılarını zarara uğratmak amacı taşıdığını ve karşı tarafın bunu bildiğini ya da bilmesi gerektiğini ispat etmelidir. Borçlunun yakını olan kişilere (eş, altsoy, üstsoy, kardeşler gibi) yapılan devirlerde, karşı tarafın bu kastı bildiği karine olarak kabul edilir. Bu karineyi çürütmek ise karşı tarafa düşer.
İptal davası hakkı, tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren 5 yıl geçmekle düşer (İİK m.284). Bu süre, borcun doğum tarihine değil, tasarruf tarihine göre işler ve hak düşürücü niteliktedir. Süre geçtikten sonra alacaklı, o tasarrufa karşı dava açamaz. Dava adli tatilde de görülebilir.
Davacı: Aciz belgesine sahip alacaklı veya iflas idaresidir.
Davalı: Borçlu ile borçlu ile işlem yapan üçüncü kişidir. Bunlar mecburi dava arkadaşıdır; yani ikisi birlikte davalı gösterilmelidir. Kötü niyetli sonraki devralanlara da dava açılabilir.
Görevli mahkeme: Asliye hukuk mahkemesidir.
Yargılama usulü: Basit yargılama usulüdür (İİK m.281).
Mahkeme, davacının dayandığı maddeyle bağlı değildir. Alacaklı m.280'e dayanmış olsa bile, hâkim olaydaki diğer iptal sebeplerini de değerlendirebilir.
Mahkeme tasarrufun iptaline karar verirse, devredilen mal alacak tutarıyla sınırlı olarak borçlunun malvarlığına dönmüş gibi haczedilir ve satılır. Satıştan alacağı karşılayacak kısım alacaklıya ödenir; artan kısım ise devralan kişiye kalır. İyi niyetli üçüncü kişilerin kazandığı haklar korunur.
Dava süresince devralanın malı başkasına devretmesini önlemek için, alacaklı mahkemeden ihtiyati tedbir isteyebilir. Aksi halde mal el değiştirmeye devam eder ve dava konusuz kalabilir.
Tapu kayıtları, araç sicil kayıtları ve devir sözleşmeleri celp edilir.
Devir bedelinin gerçek değerle uyumlu olup olmadığı bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Banka kayıtları, bedelin gerçekten ödenip ödenmediğini gösterir.
Borçlu ile devralan arasındaki akrabalık veya ticari bağ nüfus ve ticaret sicil kayıtlarıyla kanıtlanır.
Bir tedarikçi, ticari borcu için borçluya karşı icra takibi başlatmış ve takip kesinleşmiştir. Haciz sırasında borçlunun taşınmazının üç ay önce kardeşine bedelsiz devredildiği öğrenilmiştir. Borçlunun başka malı bulunmadığı için aciz belgesi düzenlenmiştir.
Devrin bedelsiz yapılması karşılıksız tasarruf niteliği taşır ve İİK m.278 kapsamındadır. Yakın akrabaya yapılan devirlerde karşı tarafın bilgisi karine olarak kabul edilir. Alacaklı, aciz belgesine dayanarak borçlu ve kardeşi aleyhine asliye hukuk mahkemesinde dava açabilir. Dava süresince ihtiyati tedbir istenmesi, taşınmazın başkasına devrini önler.
Tasarrufun iptali davasında taşınmaz alacaklıya mı geçer?
Hayır. Mal devralanın üzerinde kalır; alacaklı yalnızca alacağı tutarında, malı borçlunun malıymış gibi haczettirip satış yoluyla tahsil edebilir.
Aciz belgesi olmadan dava açılabilir mi?
Dava açılabilir; ancak aciz belgesi dava şartıdır. Belge, yargılamanın sonuna kadar dosyaya sunulabilir.
Mal başkasına devredilmişse dava kime açılır?
Davanın borçlu ve ilk devralan aleyhine açılması gerekir. Kötü niyetli sonraki devralanlara da dava açılabilir.
Düşük bedelli satış tasarrufun iptaline konu olur mu?
Satış gerçek değerin çok altında yapılmışsa, İİK m.280 çerçevesinde zarar verme kastı ve karşı tarafın bilgisi araştırılır. Sonuç, delillere bağlıdır.
Tasarrufun iptali davası, icra takibinin hukuka aykırı biçimde etkisiz bırakılmasına karşı alacaklıya verilen en güçlü araçtır. Başarı, dava şartlarının eksiksiz kurulmasına, sürenin kaçırılmamasına ve delillerin zamanında toplanmasına bağlıdır. Küheylan Hukuk Bürosu, borçlunun malvarlığını kaçırdığı dosyalarda malvarlığı araştırmasından tasarrufun iptali davasına ve ihtiyati tedbire kadar tüm süreci yürütmektedir; değerlendirme için info@kuheylanhukuk.com adresi üzerinden randevu talep edilebilir.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan hukuki açıklamalar Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. İcra ve iflas hukukunda süreler kısa, sonuçlar ağırdır; her dosya kendine özgü koşullar taşıdığından, işlem yapmadan önce bir avukattan destek alınması tavsiye olunur. © 2026 Küheylan Hukuk Bürosu. Tüm Hakları Saklıdır.
KÜHEYLAN HUKUK