KÜHEYLAN HUKUK
Mirastan Çıkarma (Iskat) ve Mirasçılıktan Yoksunluk: Hangi Hallerde Mirasçı Hakkını Kaybeder? Mirasçılıktan çıkarmanın şartları, ispat yükü, iptal davası ve mirastan yoksunluk sebepleri Mevzuat ve içtihat bilgileri Ekim 2026 itibarıyla derlenmiştir. Karar künyeleri Yargıtay 1. ve 7. Hukuk Dairelerinin 2025-2026 tarihli ilamlarından alınmıştır.
Türk hukukunda mirasçının mirastan pay alamamasının iki ayrı yolu vardır. Mirastan çıkarma (ıskat), mirasbırakanın vasiyetname gibi bir ölüme bağlı tasarrufla, saklı paylı mirasçısını kanunda sayılan sebeplerle (ağır suç veya aile hukuku yükümlülüklerinin önemli ölçüde ihlali) mirasçılıktan çıkarmasıdır (TMK m.510). Mirastan yoksunluk ise mirasbırakanı kasten öldürmek gibi ağır fiillerde mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak kanunun mirasçılığı ortadan kaldırmasıdır (TMK m.578). Iskatın geçerli olması için çıkarma sebebinin tasarrufta açıkça yazılması gerekir. Mirasçı itiraz ederse sebebin varlığını ispat yükü, çıkarmadan yararlanan kişiye aittir (TMK m.512). Sebep ispatlanamazsa tasarruf çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir.
İki kurum günlük dilde çoğu kez birbirine karıştırılır. Oysa kaynakları, şartları ve sonuçları farklıdır.
Kimler için Yalnızca saklı paylı mirasçılar Her mirasçı ve ölüme bağlı tasarruftan yararlanan
Sebepler Mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır suç; aile hukuku yükümlülüklerinin önemli ölçüde ihlali Mirasbırakanı kasten öldürmek veya öldürmeye teşebbüs, tasarruf yapmasını zorla engellemek, vasiyeti kasten yok etmek gibi fiiller
Altsoya etkisi Çıkarılanın altsoyu saklı payını isteyebilir Yoksun olanın altsoyu, ölmüş gibi mirasçı olur
Mirastan çıkarma, kanunda açıkça sayılan iki sebepten birine dayanmak zorundadır (TMK m.510).
Mirasçının mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi.
Mirasçının mirasbırakana veya ailesinin üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi.
Ayrıca çıkarma ancak ölüme bağlı bir tasarrufla yapılabilir ve tasarrufta çıkarma sebebi açıkça belirtilmelidir (TMK m.512/1). Sebebi yazılmamış bir çıkarma, saklı paylı mirasçı bakımından sonuç doğurmaz. Vasiyetnamenin şekil şartları ayrı bir rehberde ele alınmıştır.
Kanun bir üçüncü hale de yer vermiştir. Hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoy, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarılabilir. Bu halde çıkarılan yarının, mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenmesi şarttır (TMK m.513).
Mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamaz ve tenkis davası da açamaz. Miras payı, aksi bir tasarruf yoksa o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi varsa altsoyuna, yoksa yasal mirasçılara kalır (TMK m.511). Çıkarılanın altsoyu ise saklı payını isteyebilir. Saklı pay oranları TMK m.506'da düzenlenmiştir.
Mirasçılıktan çıkarılan kimse çıkarmaya itiraz ederse, sebebin gerçekten var olduğunu çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı ispat eder (TMK m.512/2). Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 23.02.2026 tarihli kararında (E.2025/2901, K.2026/960) bu ilkeyi tekrarlamış ve sebep ispat edilemese dahi tasarrufun tümden geçersiz hale gelmediğini, çıkarılması yerinde görülmeyen mirasçının saklı payı dışında yerine getirileceğini belirtmiştir.
Sonuçların nasıl şekillendiğini gösteren güncel örnekler şöyledir.
Yargıtay 7. HD, E.2025/551 K.2025/4936, 24.11.2025 Mirasçının borçlarını ödememesi, babayı sık sık azarlaması ve aile birliğini bozması Aynı evde yaşamak affedildiği anlamına gelmez; ıskat gerekçesi haklı bulunmuştur
Yargıtay 7. HD, E.2024/4654 K.2025/2660, 15.05.2025 Eşin hastalık sürecinde bakmaması gerekçesiyle ıskatı Sebeplerin ıskat sayılacak nitelik ve nicelikte olup olmadığı araştırılmalıdır
Yargıtay 7. HD, E.2024/4453 K.2025/3320, 30.06.2025 Ispatlanamayan ıskat sebebi Tasarruf saklı pay oranında iptal edilir
Yargıtay 7. HD, E.2025/955 K.2025/4944, 24.11.2025 Iskat edilen mirasçının altsoyunun davadaki yeri Altsoya husumet yöneltilmeden verilen karar bozulur
Yargıtay 1. HD, E.2026/888 K.2026/1346, 23.02.2026 Iskat edilen mirasçının muris muvazaası davası açması Iskat iptal edilmeden veya def'i yoluyla ileri sürülmeden açılan muvazaa davasında aktif husumet yoktur
Son karar uygulamada büyük önem taşır. Çanakkale'den gelen dosyada mirasçı, annesinin taşınmazlarını davalılara muvazaalı biçimde devrettiğini ileri sürmüş, ancak annesi vasiyetnameyle kendisini mirasçılıktan çıkarmıştır. Bölge Adliye Mahkemesi, ıskatın iptalinin istenmediğini ve hükümsüzlüğün def'i olarak da ileri sürülmediğini belirterek aktif husumet yokluğundan davayı reddetmiş, Yargıtay bu kararı onamıştır. Başka bir deyişle, ıskat edilen mirasçı önce çıkarmaya karşı hukuki yola başvurmadan diğer mirasçılara karşı etkili bir dava yürütemez.
Iskata karşı iptal davası, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak 1 yıl içinde açılmalıdır. Her halde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılma tarihinden başlayarak iyi niyetli davalılara karşı 10 yıl, iyi niyetli olmayan davalılara karşı 20 yıl geçmekle hak düşer (TMK m.559/1). Hükümsüzlük ise def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.559/2). Bu kural, süreyi kaçırmış mirasçı için son bir savunma imkanı sağlar.
Mirastan yoksunluk sebepleri TMK m.578'de sayılmıştır. Bu kişiler mirasçı olamayacakları gibi ölüme bağlı tasarrufla da hak edinemez.
Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürenler veya öldürmeye teşebbüs edenler Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak sürekli şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getirenler Mirasbırakanın tasarruf yapmasını veya tasarruftan dönmesini aldatma, zorlama veya korkutma yoluyla sağlayanlar ve engelleyenler Mirasbırakanın artık yeniden yapamayacağı bir durumda ve zamanda ölüme bağlı bir tasarrufu kasten ve hukuka aykırı olarak ortadan kaldıranlar veya bozanlar
Yoksunluk yalnızca yoksun olanı etkiler, altsoyu ise mirasbırakandan önce ölmüş gibi mirasçı olur (TMK m.579). Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 01.12.2025 tarihli kararında (E.2025/1473, K.2025/5099) sahtecilik fiillerinin TMK m.578/4 kapsamında yoksunluk sebebi sayılıp sayılamayacağı ve yoksun sayılan mirasçının altsoyunun davada taraf sıfatının bulunup bulunmadığı tartışmasını incelemiştir. Mirasbırakanın affı yoksunluğu ortadan kaldırır, ceza mahkemesinin kararı ise hukuk hakimini bağlamayabilir.
R.D., 2024 yılında düzenlediği noter vasiyetnamesiyle oğlu Kemal'i mirasçılıktan çıkarmıştır. Gerekçe olarak Kemal'in babasına uzun süre bakmadığını, evi terk ettiğini ve babasına hakaret ettiğini yazmıştır. R.D. 2026'da ölmüş, vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılmıştır. Kemal'in iki çocuğu vardır.
Vasiyetnamede çıkarma sebebi açıkça yazıldığı için ıskat şekil bakımından geçerlidir. Kemal itiraz ederse ispat yükü, ıskattan yararlanan mirasçılara düşer. Tanıklar, sağlık kayıtları, mesaj ve ödeme kayıtları delil olur. Sebep ispat edilemezse Kemal saklı payını (yasal payının yarısı) alır. Kemal'in 1 yıllık süre içinde iptal davası açması gerekir. Ayrıca Kemal ıskat tamamen geçerli sayılsa bile, çocukları saklı paylarını isteyebilir.
Mirasbırakan bir mirasçısını hiçbir sebep göstermeden mirasçılıktan çıkarabilir mi?
Hayır. Sebep gösterilmeden yapılan çıkarma saklı paylı mirasçıyı etkilemez. Tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir.
Mirastan çıkarma kardeşlere karşı yapılabilir mi?
Kardeşlerin saklı payı olmadığı için, mirasbırakan onları vasiyetnameyle paylaşım dışında bırakabilir. Bu, hukuki anlamda ıskat sayılmaz.
Mirasçı ıskattan sonra tenkis davası açabilir mi?
Geçerli ıskat halinde tenkis davası açılamaz (TMK m.511). Önce ıskatın iptali veya yerinde olmadığının ileri sürülmesi gerekir.
Iskat edilen mirasçı muvazaa davası açabilir mi?
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, ıskatın iptali istenmeden veya def'i olarak ileri sürülmeden bu davanın reddedileceğini kabul etmektedir.
Mirasbırakan ıskat iradesinden dönebilir mi?
Evet. Yeni bir ölüme bağlı tasarrufla veya önceki vasiyetnameyi geçersiz kılarak çıkarmayı kaldırabilir.
Mirastan çıkarma ve mirasçılıktan yoksunluk, hem mirasbırakan hem de mirasçı açısından hak kaybına yol açabilen, süre ve ispat kurallarına sıkı bağlı kurumlardır. Küheylan Hukuk Bürosu, vasiyetnamede çıkarma sebebinin hukuka uygun biçimde kurgulanmasından ıskat iptali davalarının açılmasına, ispat planının hazırlanmasından süre takibine kadar her iki tarafın da haklarını koruyan bir hukuki çerçeve oluşturur. Iskat ile ilgili sorun ortaya çıktığında ilk adım, vasiyetnamenin açılma tarihinin ve 1 yıllık sürenin hukuki olarak değerlendirilmesidir.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehberde yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Her somut olayın kendine özgü koşulları, dosyadaki belgelerin niteliği ve ilgili tarihteki mevzuat hükümlerine göre sonuç değişebilir. Sürecin bir avukat desteğiyle yürütülmesi, hak düşürücü sürelerin kaçırılmaması ve usul hatalarının önlenmesi açısından önerilir.
KÜHEYLAN HUKUK