KÜHEYLAN HUKUK
Endüstriyel Tasarım Tescili ve Tasarım Hakkına Tecavüz: Tescilli ve Tescilsiz Tasarım Koruması 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında yenilik ve ayırt edicilik, on iki aylık hoşgörü süresi, tescil ve itiraz süreci, tescilsiz tasarımın üç yıllık koruması ve taklide karşı hukuki yollar Bu rehber, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi içtihatları esas alınarak 2026 itibarıyla güncellenmiştir.
Bir ürünün görünümü, çoğu zaman tüketicinin satın alma kararını belirleyen ilk unsurdur ve en kolay taklit edilen değerdir. Sınai Mülkiyet Kanunu, ürünün çizgi, şekil, renk, malzeme ve doku gibi özelliklerinden doğan görünümünü tasarım olarak korur. Tescilli tasarım yirmi beş yıla kadar geniş bir koruma sağlarken, tescil ettirilmeyen tasarımlar Türkiye'de ilk kez kamuya sunulmuşlarsa üç yıl süreyle yalnızca kopyalamaya karşı korunur. Bu rehberde tasarımın koruma şartları, mutlak yenilik ilkesi, on iki aylık hoşgörü süresi, TÜRKPATENT başvuru ve itiraz süreci, tescilli ile tescilsiz tasarım arasındaki farklar ve taklit hâlinde başvurulacak hukuki yollar Yargıtay'ın 2024-2026 kararlarıyla birlikte açıklanmaktadır.
1. Tasarım Nedir, Neyi Korur?
Tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür (SMK m.55/1). Ürün kavramı geniştir; endüstriyel yolla veya elle üretilen nesnelerin yanı sıra ambalajlar, birleşik ürünlerin parçaları, grafik semboller, ekran arayüzleri ve tipografik karakterler de tasarım korumasından yararlanabilir. Bilgisayar programları ise bu kavrama dahil değildir (m.55/2).
Tasarım koruması, ürünün teknik işlevini değil görünümünü korur. Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri ile başka bir ürüne mekanik olarak bağlanabilmesi için belirli biçim ve boyutta üretilmesi zorunlu olan özellikler koruma dışındadır (m.58/4). Teknik çözümün korunması patent veya faydalı modelin konusudur. Tasarım, aynı zamanda FSEK'teki eser şartlarını taşıyorsa telif hakkıyla da korunabilir (m.58/3). TÜRKPATENT verilerine göre 2025 yılında 40.258 yerli tasarım başvurusu yapılmıştır.
Bir tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamışsa tasarım yeni kabul edilir; yalnızca küçük ayrıntılarda farklılık gösteren tasarımlar aynı sayılır (m.56/4). Ayırt edicilik ise tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin, daha önce kamuya sunulmuş tasarımların bıraktığı genel izlenimden farklı olmasıdır (m.56/5). Bu değerlendirmede tasarımcının seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır; tasarım seçeneklerinin sınırlı olduğu alanlarda küçük farklılıklar dahi ayırt edicilik sağlayabilir (m.56/6).
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, tasarım hukukunda mutlak yenilik ilkesinin geçerli olduğunu, bu şartın kamu düzenine ilişkin bulunduğunu ve bilirkişinin önceki tasarımları kendiliğinden araştırmakla yükümlü olduğunu vurgulamaktadır (11. HD, 09.12.2024, E.2024/1088, K.2024/8791). Daire 2026 tarihli bir kararında ise bültende yayımlanan bir tasarımın en geç yayım tarihinde kamuya sunulmuş sayılacağını, yeniliği ortadan kaldıran önceki tasarımın tescilli olmasının gerekmediğini ve bu önceki tasarımın sonradan hükümsüz kılınmasının, kamuya sunulmuş olduğu gerçeğini değiştirmeyeceğini belirtmiştir (11. HD, 29.04.2026, E.2025/5032, K.2026/2434). On İki Aylık Hoşgörü Süresi Tasarımın, başvuru veya rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı, halefi veya bunların izniyle üçüncü bir kişi tarafından kamuya sunulması yeniliği ve ayırt ediciliği etkilemez (SMK m.57/2). Bu süre, ürünü önce pazarda deneyip ardından tescil kararı vermek isteyen işletmeler için önemli bir esneklik sağlar. Gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye yapılan açıklama ise kamuya sunma sayılmaz (m.57/1).
Korumanın doğuşu TÜRKPATENT'e başvuru ve tescil Tasarımın ilk kez Türkiye'de kamuya sunulması
Koruma süresi Başvurudan itibaren 5 yıl; 5'er yıllık yenilemelerle 25 yıla kadar Kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren 3 yıl
Korumanın kapsamı Benzer genel izlenim bırakan tüm tasarımlara karşı Yalnızca kopyalama yoluyla yapılan aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer tasarımlara karşı
Bağımsız yaratım savunması Kural olarak sonucu değiştirmez Bağımsız yaratılan tasarım kopya sayılmaz
Tescilsiz tasarım koruması için tasarımın ilk kez Türkiye'de kamuya sunulmuş olması şarttır (SMK m.55/4). Yargıtay'ın incelediği bir dosyada, aynı genel izlenimi veren ürünlerin daha önce yurt dışında sosyal medya hesaplarında paylaşıldığının bilirkişi incelemesiyle tespit edilmesi üzerine, Türkiye'de ilk kez kamuya sunulma şartı gerçekleşmediğinden tescilsiz tasarım korumasının uygulanamayacağı kabul edilmiştir (dosyaya ilişkin Yargıtay kararı: 11. HD, 24.03.2026, E.2025/4589, K. 2026/1622). Tescilsiz korumanın kısa süresi ve dar kapsamı, ticari değeri olan tasarımlar için tescili çoğu zaman zorunlu hâle getirir.
Başvuru; başvuru sahibinin kimlik bilgilerini, tasarımın görünümünü yansıtan ve yayıma elverişli görsel anlatımını, tasarımın uygulandığı ürünün adını ve tasarımcıların adlarını içerir (SMK m.61/1). Ürünler Locarno sınıflandırmasına göre gruplandırılır; aynı sınıftaki ürünlere ilişkin birden çok tasarım, ek ücretle tek bir çoklu başvuruda toplanabilir (m.61/5-7). Koruma, başvuru tarihinin kesinleştiği tarihten itibaren başlar (m.64/3).
Kurum incelemesi: TÜRKPATENT; tasarım tanımına uygun olmayan, kamu düzenine aykırı ve yeni olmadığı tespit edilen başvuruları reddeder (m.64/6). Ayırt edicilik ise esas olarak itiraz aşamasında incelenir.
Yayımın ertelenmesi: Başvuru sahibi, başvuruyla birlikte otuz aya kadar yayım ertelemesi isteyebilir (m.66). Ürünün piyasaya sürülme tarihine kadar tasarımın gizli kalması gereken sektörlerde bu imkân stratejik önem taşır.
Üçüncü kişilerin itirazı: Tescilin yayımından itibaren üç ay içinde, yenilik ve ayırt edicilik şartlarının bulunmadığı, başvurunun kötü niyetli olduğu veya bir fikri mülkiyet hakkının yetkisiz kullanımını içerdiği gerekçeleriyle itiraz edilebilir (m.67/2). İtirazın kabulü hâlinde tescil hükümsüz kılınır (m.68/5).
Karara itiraz: Başvuru sahibi, Kurum kararlarına bildirimden itibaren iki ay içinde itiraz edebilir (m.67/1).
Tescilli tasarımın koruma süresinin uzatılması için yenileme talebinin süre bitiminden önceki altı ay içinde yapılması gerekir; bu süre kaçırılırsa sürenin bitiminden itibaren altı ay içinde ek ücretle yenileme yapılabilir (m.69/4).
Tasarım sahibinin izni olmaksızın korunan tasarımın uygulandığı ürünün aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini üretmek, piyasaya sunmak, satmak, ithal etmek veya ticari amaçla bulundurmak tasarım hakkına tecavüzdür (SMK m.81/1). Ürün veya faturada tescil kaydının bulunmaması, fiili tecavüz olmaktan çıkarmaz (m.81/3). Hak sahibi; tespit, durdurma, el koyma, tazminat ve ihtiyati tedbir taleplerini fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde ileri sürebilir (m.149-151, m.159).
Marka hakkından farklı olarak SMK, tasarım hakkına tecavüz için cezai bir yaptırım öngörmez; koruma hukuk yoluyla sağlanır. Davalı ise tasarımın yeni veya ayırt edici olmadığını ileri sürerek hükümsüzlük davası açabilir (m.77); hükümsüzlük kararı geçmişe etkilidir (m.79). Başvuru tarihinden önce tasarımı bağımsız olarak geliştirip iyi niyetle kullanmaya başlayan kişinin önceki kullanım hakkı saklıdır (m.60). Birleşik ürünlerin görünür parçalarının onarım amacıyla ve kaynak konusunda yanıltıcı olmaksızın kullanımı ise tasarımın piyasaya ilk sürülmesinden üç yıl sonra ihlal sayılmaz (m.59/4).
Bursa'da faaliyet gösteren bir mobilya üreticisi, yeni sandalye koleksiyonunu Ocak 2026'da İstanbul'daki bir fuarda tanıtmış, ancak tescil başvurusu yapmamıştır. Mayıs 2026'da bir rakibin, koleksiyondaki iki sandalyenin neredeyse aynısını internet sitesinde daha düşük fiyatla satışa sunduğu görülmüştür. Rakip, tasarımları kendi ekibinin geliştirdiğini ileri sürmektedir.
Tasarım ilk kez Türkiye'deki bir fuarda kamuya sunulduğundan, Ocak 2029'a kadar tescilsiz tasarım korumasından yararlanır (SMK m.69/2). Ancak bu koruma yalnızca kopyalamaya karşıdır; üretici, rakibin fuar sonrasında tasarımlara erişebildiğini ve ürünlerin kopya olduğunu ispat etmelidir (m.59/2). Fuar katılım kayıtları, tanıtım görselleri ve rakibin fuar ziyaretine ilişkin bilgiler bu ispatın temelidir. Üretici ayrıca, ilk kamuya sunmadan itibaren on iki aylık hoşgörü süresi içinde, yani Ocak 2027'ye kadar tescil başvurusu yaparak korumayı yirmi beş yıla kadar uzatabilir (m.57/2, m.69/1). Başvuru, tescilsiz korumadan bağımsız olarak derhâl yapılmalı ve satışların durdurulması için ihtiyati tedbir talebi değerlendirilmelidir.
Ürünü satışa çıkardıktan sonra tasarım tescili yapılabilir mi?
Evet, ilk kamuya sunmadan itibaren on iki ay içinde başvuru yapılırsa satış, yeniliği ve ayırt ediciliği etkilemez (SMK m.57/2). Bu süre geçtikten sonra yapılan başvuru, ürünün kendisi nedeniyle yenilik şartını karşılamaz.
Tasarım tescili yurt dışında da koruma sağlar mı?
Hayır. Koruma ülkeseldir. İlk başvurudan itibaren altı ay içinde rüçhan hakkıyla diğer ülkelerde başvuru yapılabilir (m.62); Lahey Anlaşması kapsamında uluslararası başvuru da mümkündür.
Ambalaj veya logo tasarımı da tescil edilebilir mi?
Evet. Ambalajlar ve grafik semboller ürün tanımına dahildir (m.55/2). Logonun aynı zamanda marka olarak tescili, kaynak gösterme işlevi bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. Rakibim benzer bir tasarımı tescil ettirdi. Ne yapabilirim? Tescilin yayımından itibaren üç ay içinde TÜRKPATENT'e itiraz edilebilir (m.67/2). Bu süre geçmişse yenilik, ayırt edicilik veya hak sahipliği gerekçesiyle mahkemede hükümsüzlük davası açılabilir (m.77-78).
Tescilli tasarımımı taklit eden kişi cezalandırılır mı?
SMK'da tasarım hakkına tecavüz için ceza hükmü bulunmamaktadır. Taklit ürün aynı zamanda tescilli bir markayı taşıyorsa marka hakkına tecavüz suçu, tasarım eser niteliğindeyse FSEK'teki ceza hükümleri ayrıca gündeme gelebilir.
Fuar veya sosyal medya paylaşımından sonra başvuruyu geciktirmek: On iki aylık süre geçtiğinde tasarım kendi açıklaması nedeniyle yeniliğini kaybeder.
Tescilsiz korumaya güvenmek: Üç yıllık ve yalnızca kopyalamaya karşı koruma, ticari değeri yüksek ürünler için yetersiz kalır.
Görsel anlatımı özensiz hazırlamak: Koruma kapsamı görsel anlatıma göre belirlenir; eksik açılar ve belirsiz çizimler korumayı daraltır.
Teknik zorunluluk taşıyan özellikleri esas almak: İşlevin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri korunmaz; ayırt ediciliğin kaynağı estetik tercihler olmalıdır.
Yenileme süresini kaçırmak: Yenilenmeyen tasarım hakkı koruma süresinin bittiği tarihte sona erer (m.69/6).
Tasarım koruması, ürünün görünümüne yapılan yatırımı güvenceye alır; ancak bu koruma büyük ölçüde zamanlamaya bağlıdır. İlk kamuya sunmadan itibaren işleyen on iki aylık süre, tescilsiz tasarımın üç yıllık sınırlı koruması ve tescilden sonraki üç aylık itiraz süresi, tasarım stratejisinin ürün geliştirme takvimiyle birlikte planlanmasını gerektirir.
Küheylan Hukuk Bürosu; üreticiler, tasarım stüdyoları ve e-ticaret işletmelerine tasarım tescil stratejisi, yayım erteleme ve çoklu başvuru planlaması, itiraz ve hükümsüzlük süreçleri ile taklit ürünlere karşı tespit, ihtiyati tedbir ve tazminat davalarında bütüncül hukuki destek sunmaktadır.
Önemli Yasal Uyarı: Bu rehber, Küheylan Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı içtihatları değişkenlik gösterebileceğinden, somut uyuşmazlıklarda karar vermeden önce dosyaya özgü hukuki değerlendirme yapılması gerekir. Örnek olaylardaki kişi adları ve rakamlar temsilîdir.
KÜHEYLAN HUKUK